Ớt baby màu

Ớt baby màu, còn gọi là ớt mắt chim, ớt chim  trong họ Cà, thường mọc ở Đông Nam Á. Nó cũng được tìm thấy ở Ấn Độ, đặc biệt là ở Kerala, nơi nó được sử dụng trong nhiều món ăn của ẩm thực Kerala (phát âm theo tiếng Malayalam là kanthari mulagu- കാന്താരി മുളക്). Loại ớt này (được biết dưới cái tên කොච්චි (kochchi) trong tiếng Sinhalese) cũng có ở các vùng nông thôn Sri Lanka, nơi nó được dùng làm loại thay thế cho ớt xanh.

Tên ớt mắt chim cũng được dùng cho loại ớt Bắc Mỹ Chiltepin, vì cả hai loại ớt đều có dạng tròn nhỏ và hạt của chúng đều được phân tán nhờ các loài chim.

Ớt baby màu là loại cây lâu năm, thân nhỏ, trái thuôn nhỏ, thường mọc thành chùm 2, 3 trái ở đốt. Trái của nhiều loại ớt baby màu thường có màu đỏ, một số loại có màu vàng, tím hoặc đen. Trái ớt baby màu rất cay. Hoa có màu trắng xanh hoặc trắng vàng.

Theo phân loại học, ớt baby màu là một giống ớt của loài Ớt cựa gà (Capsicum frutescens), nhưng ngày ngay có người phân loại chúng vào loài Ớt kiểng (Capsicum chinense).

Ớt baby màu nhỏ nhưng có vị rất cay. Độ cay của nó là 100,000–225,000 đơn vị Scoville, thấp hơn độ cay của ớt Habanero.

Đặc điểm

  • Chiều cao cây - cao đến 2 mét
  • Màu của cành cây - Xanh lá
  • Màu lá - Xanh lá
  • Kích cỡ lá - 3–8 cm by 2–4 cm
  • Màu trái ớt khi chín - xanh lá, cam và đỏ
  • Hình dạng trái - hình nón
  • Chiều dài trái - 2–3 cm
  • Bề rộng trái- 0.5 cm
  • Cân nặng của trái - 2-3 grams
  • Bề mặt trái ớt - phẳng
  • Màu của hạt - màu rám nắng nhạt
  • Số lượng hạt mỗi cây - 10-20

Trái của loại ớt này được dùng làm gia vị, rất phổ biến trong các nền ẩm thực Đông Nam Á. Trong ẩm thực Việt Nam, ớt baby màu được sử dụng trong các món canh, rau trộn, và các món xào. 

Chúng cũng được cho vào các món chấm như nước mắm, nước tương, muối hoặc ăn không như gia vị. Chúng cũng là loại nguyên liệu chính trong món kochchi sambal, một loại gỏi làm từ dừa nạo, các loại ớt Thái và thêm chút muối, nước chanh.

Ớt baby màu là thành phần tạo cho một số món ăn có vị cay xé lưỡi như món "Bicol express" của Philippines. Ớt này cũng được dùng với giấm. Lá ớt cũng được ăn như một món rau. ví dụ như trong món tinola của ẩm thực Philippines.

Phân bổ

Ớt có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Châu Mỹ, chủ yếu ở Nam Mỹ, sau đó tới Mêhicô, Goatêmala, Côlômbia. Ớt vào Châu Âu khoảng thế kỹ XV đầu thế kỹ XVI, vào Châu Á thế kỹ XVIII, trên thế giới ớt trồng cả ở Châu Âu, Châu Á, Châu Mỹ. Nước trồng ớt nhiều nhất là Ấn Độ, Brazin, Trung Quốc,... Ớt là cây "đặc sản" của vùng nhiệt đới.

Các loại ớt ở Đông Nam Á hiện nay được du nhập về trồng từ các thương nhân và các tên thực dân Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. 

Ở nước ta ớt được trồng thế kỹ XVIII, có thể trồng ớt rộng rãi trong cả nước, chủ yếu trong vụ Xuân Hè, thời kỳ trồng ớt xuất khẩu mạnh nhất từ 1986 - 1990, mỗi năm xuất khẩu trên 2000 tấn ớt bột khô.

Ớt baby màu được trồng ở nhiều nước như Thái Lan, Malaixia, Philippin, Indonesia...Ở Việt Nam ớt ngọt được trồng khắp nơi như Đà Lạt, Hà Nội, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Thái Bình, Nghệ An,....và là thứ không thể thiếu trong các bữa ăn trong gia đình.

 

Chăm sóc

1. Thời vụ: 

- Vụ sớm: Gieo từ ngày 20/10 - 5/11, trồng 30/11 - 15/12, tuổi cây con là 40 - 45 ngày, thường trồng cho những vùng gò đồi, bãi cát nước rút sớm hoặc vùng đất cát.

- Vụ chính: Gieo từ ngày 20/11 - 5/12, trồng 30/12 - 02/01, tuổi cây con là 40 ngày trồng ở các vùng đồng bằng, ven biển.

- Vụ muộn: Gieo từ 25/12 - 5/01, trồng 5/02 - 10/02, tuổi cây con là 45 ngày, trồng ở những vùng nước rút chậm, đất thấp, được áp dụng chủ yếu do thời tiết mưa hết sớm hay muộn mà áp dụng thời vụ cho từng năm. Thời vụ trồng muộn nhất từ 20/2, không được muộn quá.

2. Mật độ trồng: 

Tùy thuộc vào đất đai và giống mà có thể trồng mật độ trung bình 60 x 50cm với khoảng 32 nghìn cây/ha. Mỗi luống trồng 2 hàng, kiểu nanh sấu trên luống. 

Mỗi luống rộng từ 0,9 - 1,2m; cao 20 - 25cm, rãnh luống rộng 20 - 25cm.

Cách ươm cây giống đối với ớt baby màu: Đưa hạt ngâm nước 2 đêm đem bọc vãi 3 - 4 ngày, nơi có nhiệt độ cao (30oC như gần bếp lò, lò sưởi) khi hạt nảy mầm thì đem gieo vãi trên luống, phủ một lớp đất bột mỏng, tiếp tục phủ một lớp tro trấu hay rơm rạ  bằm nhỏ phòng trời mưa to trôi hạt. Tưới nước giữ ẩm.

Sau khi gieo 8 - 10 ngày cây mọc, sau 30 ngày tuổi có thể nhổ đi trồng được.

Lượng hạt gieo khoảng 1 ha trồng cần 1kg hạt giống trong đó kể cả giống dự phòng.

3. Làm đất và phân bón: 

- Chọn đất: cây ớt baby màu không kén đất nhưng để ớt baby màu sinh trưởng thuận lợi thì cần chọn đất thịt nhẹ, cát pha, cát nội đồng, pH trung tính (6 - 7). ớt baby màu trồng luân canh tốt với các cây hoa màu, đậu, đổ đất mạ chiêm xuân, đất trồng ớt baby màu phải cày bừa sạch cỏ, bón vôi khử chua, diệt mầm mống sâu bệnh. Dở hốc sâu 10 - 15cm để bón phân hữu cơ (nơi đất thấp ẩm có thể trồng 3 - 5cm).

-Phân bón: Lượng phân bón cho 1 ha cần:

+ Phân chuồng: 25 - 30 tấn

+ Phân xanh: 10 - 20 tấn

+ Urê: 150 - 200 kg

+ Lân: 70 - 80 kg

+ Kaly:  100 - 120 kg

Theo tỷ lệ 2:1:1 hay 2:0,8:1 

+ Vôi bột: 400 - 500 kg vôi bột. Vôi được bón lúc cày ải trước trồng 10 - 15 ngày.

*Cách bón:

- Bón lót: Bón toàn bộ phân lân + phân chuồng vào hốc + 1/4 lượng đạm + 1/4 K2O trộn đều trong hốc.

- Bón thúc: 3 lần:

+ Lần 1: Sau trồng 15 - 20 ngày: 1/4N + 1/4K2O, nếu có phân xanh thì bón phủ (10 tấn/ha).

+ Lần 2: Bắt đầu ra hoa 1/4N + 1/4K2O, che tủ phân xanh còn lại lên luống và lấp đất.

+ Lần 3: Sau khi quả lứa 1 chín: 1/4N + 1/4K2O còn lại. Ngoài ra còn có thể thêm phân hữu cơ dung dịch lúc ớt baby màu ra quả.

Chú ý: Nếu phân chuồng hoai mục bón hiệu quả hơn thì lót 1/2 và 1/2 còn lại thúc vào thời kỳ bắt đầu ra hoa (bón vào hai hàng ớt baby màu và lấp đất, kết hợp phân xanh giữ ẩm chống cỏ dại, có thể dành toàn bộ N + K để thúc mà không bón lót vì sợ xót cây khi trồng).

4. Trồng ớt baby màu:

Trộn đều phân và lấp đất mỏng sau đó đặt cây theo chiều thẳng đứng tự nhiên cho rễ phân bố đều và phủ đất ấn chặt gốc, độ sâu 2 - 3cm lấp đất bằng phần rễ cây mọc trên vườn ươm ( bằng phần vừa nhổ lên gốc). Sau đó khỏa và lấp đất vào hốc, để gốc cao hơn mặt luống (phòng ứ đọng nước lúc mưa). Nếu trồng ớt baby màu vụ muộn thì hốc thấp hơn mặt luống một ít, đễ giữ nước có độ ẩm, giúp cây phát triển tốt.

5. Chăm sóc: chú ý 3 thời kỳ

5.1 . Từ trồng đến hồi xanh:

- Tưới nước: Trồng tưới nước đủ ẩm cho cây chống hồi xanh, sau đó giữ ẩm từ 70 - 80%

- Dặm cây: trồng 5 - 7 ngày thì kiểm tra và dặm cây kịp thời bảo đảm mật độ. Xới xáo kết hợp thúc lần 1 và vun gốc nhẹ sau trồng 15 - 20 ngày.

Chú ý: thúc cách gốc 5cm, nếu tưới phải pha loãng và thoát nước tốt trên ruộng.

5.2.  Thời kỳ hồi xanh đến ra hoa:

Thời gian sau trồng 40 - 45 ngày, cây sinh trưởng dinh dưỡng mạnh, yêu cầu ẩm độ 70 - 75% do bộ rễ phát triển sâu.

+ Thúc lần 2 kịp thời kết hợp với vun cao lần cuối ( sau trồng 30 ngày).

+ Tủ gốc, giữ ẩm và chú ý không được để đọng nước lâu.

5.3. Thời kỳ ra hoa đến thu quả đợt cuối cùng: chia làm 2 giai đoạn:

+ Bắt đầu ra hoa đến thu quả đợt 1: (50 - 95 ngày sau trồng) cây ra hoa, ra quả quyết định năng suất sản lượng. Tiếp tục giữ ẩm 80 - 85%, bón thúc lần 3.

+ Thu quả đợt 1 đến kết thúc chu kỳ sinh trưởng (thu cuối cùng). Cây luôn luôn vừa ra hoa vừa ra quả nên giữ độ ẩm 70 - 85%. sau mỗi lứa thu hoạch tùy điều kiện sinh trưởng trên ruộng mà thúc thêm phân.

Chú ý: Đối với ớt baby màu, không được tưới tràn trên mặt luống để kéo dài thời gian thu quả. Nếu tưới rãnh chỉ để nước ngấm vào rảnh rồi tháo ra ngay.

6. Để giống và thu hoạch:

6.1. Chọn giống và để giống:

Chọn giống theo nguyên tắc 4 tốt (ruộng tốt, đám tốt, cây tốt, quả tốt), trong thực tế thường chọn cây tốt và quả tốt. Lấy cành cấp 3,4 có quả căng đều và đẹp mang đặc tính của giống. Quả chín hoàn toàn, thu cả cuống đem về để vào nơi mát 2 - 3 ngày cho ớt baby màu tiếp tục chín sinh lý, sau đó tách hạt giống bằng dao nhỏ rạch dọc quả và cắt 1/3 quả phía ngọn bỏ riêng (đầu quả). Phần quả còn lại dùng que tách lấy hạt ngâm vào dụng cụ sành sứ hay chậu men, nhựa, thủy tinh tránh không được ngâm trong đồ kim loại. Để 20 - 24h hạt ớt baby màu lên men phân giải chất keo xung quanh hạt. Vớt hạt ra đãi sạch rồi phơi vào nông nia, tránh phơi trực tiếp trên sân xi măng, mái tôn hoặc phơi giữa trưa hạt mất sức nảy mầm, hạt khô để nguội đem bảo quản.

6.2. Thu hoạch và sơ chế:

* Thu hoạch: 

ớt baby màu chín trên ruộng theo lứa nên thu hoạch xanh để bán thì ớt baby màu có nhiều quả trên cây. Nếu thu chín thì thu theo từng lứa quả, thu cả cuống đem về phơi (70% số cây trên ruộng có màu quả đỏ) thì thu hoạch được. Những quả chín chưa hoàn toàn (mới chuyển màu) cũng thu hết và mang về để riêng 2 - 3 ngày sau nó sẻ tiếp tục chín.

- Phân loại: Sau thu hoạch đem về phân loại, đem phơi. Ngày mưa hay đất ướt thì không thu hoạch.

- Ủ quả: khi thu hoạch về nên ủ thêm 2 -3 ngày đêm cho ớt baby màu chín đều màu đẹp rồi đem phơi.

- Phơi: tránh phơi trên mái tôn, sàn xi măng sẽ làm rám quả mất giá trị thương phẩm. Có thể phơi trên bải cỏ, nong nia 2- 3 nắng , quả héo rồi đem phơi trên nền xi măng tiếp cho khô. Khi bóp quả nát vụn là quả khô ( 12 - 13% nước) thì đạt yêu cầu xuất khẩu hay đem bảo quản. 

Chú ý: Nếu khi phơi 1 - 2 nắng bị mưa ướt quả thì cứ cho mưa thấm đều quả sau đó đem vào rải mỏng để hong khô và tiếp tục phơi khi có nắng cho đến lúc đạt tiêu chuẩn bảo quản.

Món ăn

- Tương ớt

- Ớt bột

- Gà xào sả ớt

Bệnh

1. Sâu hại:

+ Sâu xanh ăn lá: dùng thuốc Cypermethrin, Socopi (thảo mộc), Sôka, Peran......

+ Nhện đỏ làm soăn nõn, lá dùng thuốc Supracide 40EC, Kenthan, Comite, Alphatin, Tribon hoặc Pegasus SC ...để phun. 

+ Sâu khoang, Sâu xám cắn lá, cây con khi đ­ưa ra ruộng dùng thuốc Decis 2,5 EC, Peran 50 EC... phun theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì

+ Sâu đục quả dùng thuốc Peran 50EC, Regent 800WG, Cyperan, Socopi (thảo mộc), Sôka, phun giai đoạn quả non.

+ Rệp mềm, bọ trĩ hại dùng Actara 25WG, phun theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì.

2. Bệnh hại;

2.1.  Bệnh héo xanh vi khuẩn

Biểu hiện cây dang xanh tốt bỗng nhiên chiều ra thăm đồng thấy cây bị héo nh­ưng sáng hôm sau ra lại t­ươi cứ nh­ư vậy 2-3 ngày thì chết hẳn, nhổ cây bị bệnh lên không thấy thân cây có biểu hiện gì của bệnh. Hiên nay chư­a có thuốc đặc trị, chủ yếu dùng các bịên pháp canh tác, bón phân cân đối, sử dụng các biện pháp luân canh với cây trồng khác họ Khi thấy cây bị bệnh rổ cây bệnh gom vào đốt và lấy vôi bột cho vào hốc cây bị bệnh, Dùng thuốc Kasuran, Kasumin, Starner  (hoặc dùng Steptomicin của lợn phun 1 lọ cho bình 8 lít)để hạn chế bệnh.

2.2.  Lở cổ rễ chết cây con:

Dùng Anvil 5SC hoặc Validamycin phun trừ (tốt nhất là phun phòng khi thấy nắng m­a xen kẽ hoặc thời tiết có s­ơng mù ẩm độ cao hoặc phun định kỳ 5-7 ngày một lần cho cây con vườn ươm).

2.3. Vàng lá, s­ương mai, đốm lá:

 Dùng thuốc Cuproxat 345SC; Rhidomin MZ, Gold, Antracol ... phun.
 
2.4. Thán th­ư (thối quả hay dân gọi quả bị vá mo)

Dùng thuốc Cuproxat 345SC; Score 250ND; Daconil75WP; Benlate 50WP (tốt nhất là dùng Rhidomin MZ, Gold + Score 250EC) phun vào giai đoạn ẩm độ và nhiệt độ cao nhất là giai đoạn cây chuẩn bị cho thu hoạch (quả ư­ơng) .

2.5. Thối quả, rụng quả.

Không phải thán thư­ như­ng triệu chứng gần giống như­ thán thư­ thì dùng CaCl2 để phun chống rụng quả, hoặc viên Cabo nh­ưng hiệu quả không cao tốt nhất là phải bón cân đối và bổ sung canci ngay từ đầu, hiện nay trên thị trư­ờng có đạm Canci tưới cho cây khi cây bắt đầu ra hoa

.

Tác dụng y học

Ớt là một loại quả gia vị phổ biến mà hầu hết mọi người đều biết. Không chỉ giúp bữa ăn thêm ngon miệng, ớt baby màu còn có những tác dụng đáng ngạc nhiên mà bạn chưa biết đấy.
 
1. Chống tiểu đường

Một công trình nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Dinh dưỡng lâm sàng của các nhà khoa học thuộc Trường Đại học Tasmania, Úc vào năm 2011 cho thấy: Thường xuyên ăn ớt baby màu có thể giúp cơ thể kiểm soát được nồng độ insulin trong máu, điều này sẽ mang lại lợi ích cho người tiểu đường.

Theo nghiên cứu này, những người theo chế độ ăn uống có thêm ớt baby màu đã giảm được lượng đường trong máu hơn 60% so với những người không ăn. Đây quả là một tin tốt đối với những bệnh nhân tiểu đường.

2. Chống ung thư dạ dày

Trước đây, nhiều người cho rằng, ăn ớt baby màu sẽ làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, một nghiên cứu kéo dài nhiều năm của Viện Sức khoẻ cộng đồng Mexico đã không phát hiện thấy mối liên hệ này.

Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ còn cho thấy, chính thành phần capsaicin trong ớt baby màu giúp chống lại bệnh ung thư dạ dày. Họ cũng chỉ ra rằng, tỉ lệ mắc bệnh ung thư dạ dày ở Mexico - nơi người dân ăn ớt baby màu rất nhiều - rất thấp.

3. Giúp giảm đau

Chất capsaicin trong ớt baby màu còn có tác dụng giảm đau và có liên quan đến thuốc gây tê. Theo các nhà nghiên cứu của Đại học Harvard (Mỹ), capsaicin có thể được sử dụng như cơ quan thụ cảm đau mà không tác động đến dây thần kinh.

Đó là lời giải thích tại sao nhiều hãng dược phẩm ngày nay dùng ớt baby màu chiết xuất lấy thành phần giảm đau để làm thuốc gây mê cho bệnh nhân phẫu thuật, mổ đẻ... Ngoài ra, người ta còn dùng capsaicin để làm kem thoa cho bệnh xương khớp mãn tính, co thắt cơ và đau lưng.

4. Cải thiện hệ tuần hoàn máu

Hệ tuần hoàn trong cơ thể của chúng ta thường bị tắc do chế độ ăn nhiều mỡ và lối sống ít vận động. Tuy nhiên, thường xuyên ăn ớt baby màu sẽ giúp giải độc máu và làm giảm cholesterol, giúp làm sạch mạch máu. Một số người còn dùng trà ớt baby màu để phục hồi cho bệnh nhân đau tim.

5. Chống cảm cúm

ớt baby màu rất tốt cho hệ miễn dịch, chỉ cần ăn một ít ớt baby màu hoặc hạt tiêu cũng làm bạn đổ mồ hôi. Điều này giúp bạn làm sạch cơ thể và chống lại cảm cúm. Ngoài ra ớt baby màu còn giúp bạn giảm tức ngực và chống lại các bệnh viêm nhiễm ở đường hô hấp.

6. Chống ung thư tuyến tiền liệt

Một nghiên cứu được xuất bản trên Tạp chí nghiên cứu Ung thư Mỹ kết luận rằng, capsaicin trong ớt baby màu ngăn chặn sự phát triển của bệnh ung thư tuyến tiền liệt. Theo tiến sĩ S. Lehmann, tác giả của công trình, để nhận được tác dụng này thì một người đàn ông trung bình mỗi tuần cần ăn khoảng 5 quả ớt baby màu.

7. Giúp thư giãn

Nhiều nghiên cứu cho thấy, ăn ớt baby màu còn có tác dụng làm thư thái tinh thần và làm cơ thể dễ chịu.

8. Góp phần chống béo

Nhiều nghiên cứu đã kết luận rằng, thành phần cay của ớt baby màu đã giúp tạo khả năng sinh nhiệt của cơ thể và đốt cháy mỡ cũng như calo. Hơn nữa, nó còn giúp tăng cường trao đổi chất trong cơ thể, tạo cảm giác no, từ đó mà góp phần giảm cân hiệu quả.

9. Giúp ngủ ngon

Các nhà khoa học Úc đã nhận thấy một nhóm người tình nguyện ngủ dễ dàng hơn khi họ ăn có gia vị ớt baby màu. Mỗi ngày 25 người tình nguyện được cho ăn khoảng 30g ớt baby màu/người. Kết quả là họ đã ngủ sâu hơn và kéo dài thời gian ngủ trung bình hơn 30% so với người không ăn.

10. Giảm cân

Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã chứng minh, thành phần chất cay của ớt baby màu (chất capsaicin) tạo khả năng sinh nhiệt rất lớn, có tác dụng lan tỏa và đốt cháy các chất béo, đốt cháy nhiều calo hơn ngay sau bữa ăn.

Ngoài ra, chất này còn giúp làm tăng tỷ lệ trao đổi chất trong cơ thể, tạo cảm giác no và nhờ đó giúp người dùng giảm cân hiệu quả. Khi cơ thể hấp thu chất cay từ ớt baby màu, não sẽ tăng cường hoạt động, thúc đẩy sự chuyển tải của hệ thần kinh, làm cho thận tiết ra các dịch thể. Khi thận tiết ra các dịch thể sẽ đốt cháy chất béo, vì vậy có tác dụng giảm béo.

Giá trị kinh tế

Ớt baby màu là cây gia vị quen thuộc của người dân. ớt  baby màu cay xay thành bột là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị trong nhiều năm gần đây. Nếu chế biến được tinh dầu ớt baby màu thì giá trị xuất khẩu lại tăng lên gấp bội.

Mỗi tấn ớt baby màu bột xuất khẩu loại 1 thu được 1.400 - 1.500rup tương đương 7 tấn đạm urê hoặc 17 - 18 tấn thóc. Nó là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao và ổn định về giá cả trong vòng nhiều năm lại đây.

Hiện nay ớt baby màu được xuất khẩu dưới dạng muối mặn (10 - 20% muối) hoặc quả khô bằng con đường tiểu ngạch ra nước ngoài. Xuất khẩu qua công ty rau quả mỗi năm khoảng 500 - 700 tấn ớt  baby màu quả. Một sào trồng ớt  baby màu thu lãi 1 - 1,6 triệu đồng/vụ. ớt  baby màu là nguyên liệu trong công nghiệp chế biến thực phẩm, làm gia vị. ớt  baby màu là chất cay tan trong nước và không bị mất mùi vị do đun nấu hoặc bảo quản.

Cây ớt  baby màu rất dễ tinh chế, kỹ thuật gieo trồng và đầu tư cho sản xuất ít tốn kém và phức tạp so với một số cây trồng khác, ớt  baby màu được trồng trên nhiều chân đất khác nhau, nếu chăm sóc đúng kỹ thuật thì trên đất kém màu mỡ vẫn cho năng suất, hiệu quả kinh tế lớn hơn một số cây màu, cây công nghiệp khác cùng trồng trên đất ấy. 

Vì vậy đẩy mạnh trồng ớt  baby màu là điều kiện sử dụng có hiệu quả các loại đât, góp phần cải tạo đất trong một chế độ luân canh thích hợp đồng thời tận dụng được sức lao động ở địa phương để phát triển nông nghiệp toàn diện.

 

Bình luận