Dưa leo

Dưa chuột (tên khoa học Cucumis sativus) (miền Nam gọi là dưa leo) là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí Cucurbitaceae, là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước.

Dưa chuột là loại giống ngắn ngày thời gian thu hoạch gọn, tập trung nên rất thích hợp cho việc luân canh tăng vụ. Hiện tại có nhiều loại giống dưa chuột khác nhau nhưng cơ bản được chia làm 3 nhóm chính:

1. Nhóm giống dưa chuột có khả năng chịu lạnh (Sinh trưởng và phát  dục được ở nhiệt độ từ 15 - 200C). Chủ yếu là các giống dưa  địa phương như: Nếp Đăm, Thuỷ Nguyên, Mỹ Văn. Năng suất đạt khoảng 7 - 8 tạ/sào

2. Nhóm giống dưa chuột có khả năng chịu từ hơi lạnh đến mát ấm (sinh trưởng và phát dục ở nhiệt độ từ 18 -280C): Bao gồm các giống dưa như Happy 02 F1, Andaman 883 của Mỹ, C715 của Đài Loan. Năng suất đạt khoảng 1,5 - 2 tấn/sào.

3. Nhóm dưa chuột cókhả năng chịu từ mát đến nóng (sinh trưởng và phát dục ở nhiệt độ từ 22 -350C): Bao gồm các giống dưa chuột có nguồn gốc Thái Lan như: CT179, CT450, CT013, CT103, CT638, Tropical L08 - L09, Đại Địa, Hưng Nông, Chánh Nông. Đây là nhóm dưa chuột được sử dụng với số lượng lớn và rộng rãi nhất.

Phân bổ

Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha.

Điều kiện khí hậu: Khí hậu ở nước ta rất thích hợp để trồng dưa leo. Có thể trồng dưa leo trong nước và trồng được quanh năm. Tuy nhiên trồng mùa nắng, năng suất sẽ cao hơn trời mùa mưa và dưa cũng ít bị bệnh hơn.

Điều kiện đất đai: Đất phải xốp, Tốt nhất là đất cát pha nhiều chất hữu cơ thoáng khí. Đất nhiều cát sẽ làm cho dưa mau già, giảm chất lượng củ. Đất nhiều sét, cây tăng trưởng yếu. Dưa leo cần độ chua ít, độ pH 5,7-7. pH dưới 5,7 dưa không sống nổi. Nên bón 1.500-1.800kg vôi cho một mẫu đất.

Ở Việt Nam dưa chuột có thể trồng hầu như quanh năm. Riêng ở miền Bắc chỉ có thể ngừng sản xuất dưa chuột trong 1-2 tháng rét lạnh. Thời vụ gieo trồng dưa chuột ở miền Bắc như sau:

1. Vụ Xuân: Gieo trồng từ 15/2 đến 15/4. Sử dụng các nhóm giống ưa mát và chịu nóng.
2. Vụ Hè:   Gieo trồng từ 15/5 đến 15/7. Sử dụng các nhóm chịu nóng.
3. Vụ Thu: Gieo trồng từ đầu tháng 9 đến 15/10. Sử dụng các giống thuộc nhóm chịu nóng và ưa mát.
4. Vụ Đông: Gieo trồng từ 15/12 đến 30/1. Chủ yếu sử dụng các giống dưa chịu rét.

Các tỉnh trồng phổ biến cây dưa leo đó là Lâm Đồng, Đà lạt, Lạng Sơn, Lào Cai, Ninh Bình, Hải Dương, Hải Phòng, Đắc Lắc, Tây Ninh...

Chăm sóc

I. CHỌN ĐẤT, LÀM ĐẤT

1. Chọn đất: Dưa chuột có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất khác nhau. Tuy nhiên khi trồng dưa cần chọn đất chủ động tưới tiêu; đất có tầng canh tác dày, tơi xốp, tốt nhất là đất thịt nhẹ, đất cát pha…

2. Làm đất: Do dưa chuột có bộ rễ chùm phát triển kém, không ăn sâu nên cần làm đất kỹ, tơi xốp, sạch cỏ dại, lên luống cao 30 

II. CHUẨN BỊ GIỐNG:

Lượng hạt giống để gieo cho 1 sào: 50 g. Giống dưa lai F1: 30 - 40 g/sào. Nên lựa chọn giống cho phù hợp với chân đất và thời vụ trồng. Hạt trước khi gieo cho ngâm nước, thời gian ngâm khoảng 5 - 6 tiếng, sau đó vớt ra đãi sạch rồi đem ủ bằng khăn ẩm. Khi hạt đã nảy mầm, chọn hạt đã nảy đem gieo.

III. MẬT ĐỘ, KHOẢNG CÁCH: 

Mật độ trồng 1.200 - 1.300 hốc/sào, mỗi hốc gieo 2 - 3 hạt, sau này để lại 2 cây. Giống lai F1 để 1 cây. Hạt gieo 2 hàng trên luống với khoảng cách 70 - 80 cm, mỗi hốc cách nhau 35 - 40 cm. Luống gieo được đánh thành 2 hàng/luống để gieo hạt. Phân bón lót được bỏ vào hốc, đảo đều và lấp một lớp đất nhẹ.  Hạt gieo sâu 1 - 1,5 cm, rắc một lớp đất mịn lên trên sau đó phủ một lớp trấu hoặc rơm dạ lên trên trước khi tưới ẩm lên hạt.

Lưu ý: Nếu phủ rơm dạ, khi hạt mọc lên thì bóc bỏ rơm ra.

IV. BÓN PHÂN, CHĂM SÓC

1. Lượng phân bón sử dụng cho 1 sào: Phân chuồng hoai mục: 400 kg; Đạm Urê: 12 -15 kg; Lân super: 15 - 20 kg; Kali: 7 - 8 kg; Vôi bột: 20 kg/sào, dải đều lên mặt ruộng trước khi lên luống.

2. Cách bón:

a. Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + lân, bón tập trung theo rạch, trước khi gieo trồng phủ đất kín phân chuồng rồi đặt hạt hoặc bầu lên trên.

b. Bón thúc: Phân đạm + kali chia làm 3 lần:

* Lần 1: Khi cây có 3 - 4 lá thật ( sau mọc 7 ngày) bón 3 kg đạm urê hoà với nước phân chuồng tưới cho cây.
* Lần 2: Khi cây sinh trưởng mạnh đến trước khi ra hoa ( lúc này có 9 - 10 lá thật tức là sau gieo trồng 18 - 20 ngày) bón: 5 kg đạm urê + 4 kg kali trộn đều bón theo rạch cách gốc 6 - 10 cm kết hợp xới xáo, làm cỏ, vun gốc cho cây.
* Lần 3: Khi cây bắt đầu ra quả ( lúc này có từ 12 - 14 lá thật là thời kỳ thu lứa quả đầu tiên tức là sau trồng 36 - 38 ngày), tiến hành bón 3 kg đạm urê + 2 kg kali trộn đều bón theo gốc, bón cách gốc 7 - 10 cm rồi xới xáo, vét rãnh vun cao cho cây.

Sau lần bón thúc 3 cứ mỗi lần thu quả tưới nước phân chuồng có hoà 0,5 - 1 kg phân đạm/sào và cứ tưới như vậy cho đến lúc thu quả xong.

3. Chăm sóc

a. Tiả dặm: Khi cây mọc được từ 2 - 3 lá thí tiến hành tỉa, dặm những chỗ mất khoảng.
b. Xới xáo làm cỏ: 3 lần kết hợp cùng các đợt bón phân.
* Lần 1: Khi cây có 3 - 4 lá thật tiến hành xới xáo nhẹ và vun gốc nhẹ.
* Lần 2 : Khi cây có 9 - 10 lá thật sau khi bón thúcc tiến hành xới xáo, làm cỏ kết hợp vét rãnh, vun cao cho cây.
* Lần 3: Khi cây có quả tiến hành bón phân kết hợp với xới, làm cỏ, vun gốc.

c. Tưới nước:

Dưa chuột là cây đòi hỏi tương đối nhiều nước, từ sau khi cây mọc đã phải tưới nước cho cây. Cách tưới:
- Giai đoạn cây con có 3 - 4 lá thật đến 9 - 10 lá thật tưới bằng thùng ô doa hoặc gánh nước tưới, nếu trời nắng, khô hanh tưới một ngày 2 lần vào sáng sớm và chiều mát.
- Giai đoạn từ bắt đầu ra hoa đến có quả: Nên sử dụng phương pháp tưới nước theo rãnh. Cứ mỗi tuần tháo nước vào rãnh cho ngập lưng rãnh 1 lần để đất luôn đủ ẩm cung cấp nước cho cây.

VII. LÀM GIÀN: 

Việc làm giàn đối với cây dưa chuột là rất quan trọng góp phần tăng năng suất, tăng phẩm chất quả, giảm bệnh hại... Làm giàn khi cây cao khoảng 30-35cm, làm giàn kiểu chữ A cao. Một sào cần từ 1400 – 1600 cây dèo cao 2m.  Cứ  mỗi gốc cây cắm 1 cây dèo đứng, 1 giàn có từ 2 - 3 nẹp ngang. Do thân dưa chuột vươn lên rất nhanh nên phải buộc cây vào giàn dọc theo cây dèo, cứ 2 - 3 ngày buộc 1 lần. Làm giàn tốt góp phần làm tăng năng suất từ  20 - 30%.

Món ăn

Dưa leo muối


Kim chi dưa leo

Sinh tố dưa leo

Thịt bò xào dưa leo và cà chua

Nộm dưa leo

Canh dưa leo sườn non

Bệnh

1- Bọ trĩ gây hại: Thường tập trung gây hại nặng trên cây dưa ở giai đoạn cây con đến khi cây ra hoa kết trái non. Bọ trĩ tập trung gây hại các bộ phận non của cây, gây hại ở bộ phận gần gân lá, mặt dưới lá làm cho lá xoăn có mầu vàng.

- ở thân: Bọ trĩ tập trung ở búp non làm cho búp chậm phát triển sau đó khô và chết.

Trên hoa quả non: Bọ trĩ chích hút làm rụng hoa quả, bọ trĩ còn là môi giới truyền bệnh vi rút gây hiện tượng xoăn, chùn ngọn.

* Phòng trừ: Khi mật độ bọ trĩ cao cần phải phòng trừ, sử dụng các loại thuốc sau: o­ncol 20ND, Bassa 50ND, Pegasus 500SC để phòng trừ.

2- Nhện đỏ: Có cơ thể rất nhỏ bé, mầu hồng, đỏ di chuyển nhanh nhẹn, bám nhiều ở mặt lá dưới. Nhện phát triển rất nhanh nhất là khi thời tiết khô âm u mưa to. Nhện dùng vòi chích hút làm cho lá chuyển mầu xanh bạc, xanh nâu sau đó vàng khô và rụng lá.

* Phòng trừ: Sử dụng thuốc trừ nhện như Comite 73EC, Ortus 5SC, Danitol- S50SC, Pe gasus 500SC...

3- Rệp muội: Là côn trùng chích hút cơ thể nhỏ mầu xanh vàng, sống thành đám trên đọt non, lá, hoa. Rệp có 2 dạng có cánh và không có cánh. Rệp chích hút dịch cây làm cho cây không phát triển. Nếu hại ở giai đoạn hoa, quả làm hoa quả non bị rụng, là môi giới truyền bệnh vi rút gây bệnh khảm lá trên dưa.

* Phòng trừ: Sử dụng thuốc o­ncol 20ND, Pa dan 95SP, Bassa 50 ND, Pegas 500SC, Sumithion 50EC.

4- Ruồi đục quả: Ruồi cái dùng vòi đẻ trứng chọc thủng vỏ quả đẻ trứng vào phần trong vỏ quả. Tại lỗ đục của ruồi nước và dịch cây chảy ra, tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập gây thối quả. Sau vài ngày trứng nở ra dòi, dòi chui vào thịt quả gây hại làm qủa rụng thối.

* Phòng trừ: Dùng các loại thuốc sua đuổi o­ncol 20ND, la nét....

5- Bệnh thán thư do nấm gây ra:

Bệnh xuất hiện gây hại các tầng lá phía dưới trước, vết bệnh gần tròn hoặc hình tròn kích thước từ vài mm đến vài cm trên bề mặt có mầu nâu đen, trên nền nâu đen có nhiều chấm nhỏ mầu đen, bẩn do bào tử nấm hình thành. Bệnh gây hại làm cho lá dưa khô rụng, trên thân vết bệnh mầu xám nâu, hại nặng làm thân chết khô, teo lại, trên quả vết bệnh mầu nâu đen hình tròn lõm sâu vào vỏ quả. Nếu bị hại nặng vết bệnh liên kết lại thành đám lớn gây thối quả.

* Phòng trừ: Sử dụng các loại thuốc Poliran 80, Bavistin, Mancozeb.

6- Bệnh mốc sương (sương mai) do nấm gây ra: Nấm bệnh gây ra các vết bệnh hình đa giác có nhiều góc cạnh. Vết bệnh lúc đầu mầu vàng nhạt sau chuyển sang mầu nâu, vào buổi sáng quan sát kỹ bề mặt dưới của lá có thể nhìn thấy các sợi tơ nấm mầu trắng bao phủ.

Bệnh thường gây hại ở phần gần gốc cây và lan lên phía ngọn cây dưa. Nếu cây bị nhẹ cây vẫn cho quả song quả nhỏ phẩm chất kém nếu bệnh nặng cây chết. Bệnh thường phát sinh gây hại nặng và lan nhanh trên ruộng khi thời tiết âm u sương lạnh.

* Phòng trừ: Dùng luân phiên các loại thuốc trừ bệnh như Booc đô1%., Rido mil.

7- Bệnh phấn trắng do nấm: Bệnh hại chủ yếu trên phiến lá nấm bệnh làm cho lá chuyển mầu xanh sang mầu bạc và hoá vàng. Trên bề mặt lá bị hại có lớp nấm bệnh trắng, xám bao phủ. Khi bị nặng lá khô cháy và chết.

* Phòng trừ: Sử dụng thuốc Anvil 5SC, Bavistin, Belal 5WP. Phun kỹ 2 bề mặt lá.

8- Bệnh héo xanh do vi khuẩn: Bệnh làm cây dưa héo, mất nước và chết trong vòng các ngày, các lá trên cây héo tái xanh không chuyển thành mầu vàng, từ gốc cây dưa có thể có vết nổi u sần.

* Phòng trừ: Cần thu dọn cây bệnh mang ra khỏi ruộng để đưa đi tiêu huỷ. Sử dụng thuốc Booc đô1%, ôxy clo rua đồng Kau Ran.

9- Bệnh vi rút:

Vi rút gây hại dưa tạo thành vết loang lổ trên bề mặt lá gọi là bệnh khảm, trên bề mặt phiến lá có các đám vết xanh, xanh nhạt hoặc đám vết vàng xen lẫn nhau. Đỉnh sinh trưởng của cây bị chùn lại, lá đọt nhỏ quăn queo, cây chậm lớn quả nhỏ có mầu vàng không chết phẩm chất, chất lượng kém nếu bệnh hại nặng cây không đậu quả.

* Phòng trừ: Cần phát hiện sớm và loại bỏ các cây bị nhiễm bệnh trên đồng ruộng tránh lây lan. Sử dụng các loại trừ sâu phun trừ rệp là môi giới truyền bệnh trên đồng ruộng.

+ Lưu ý: Bà con nên dùng thuốc đúng liều lượng hướng dẫn trên nhãn mác bao bì, mới cho hiệu quả cao.

Tác dụng y học

Dưa chuột chứa nhiều dưỡng chất tốt cho sức khỏe

Đặc biệt là nước (chiếm đến 90%), đồng thời trong loại thực phẩm này chứa hầu hết các loại vitamin, khoáng chất tự nhiên bạn cần nạp vào cơ thể hàng ngày bao gồm vitamin C, chất xơ, vitamin B1, vitamin B2, vitamin V3, vitamin B5, vitamin B6, folic acid, vitamin C, canxi, sắt, magie, phốt pho, kali, kẽm,… mà không phải loại thực phẩm nào cũng có được. Chính vì vậy ăn dưa chuột mỗi ngày sẽ là phương pháp tốt nhất, hiệu quả nhất, đơn giản nhất để bạn cung cấp dưỡng chất cho cơ thể đặc biệt là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất tự nhiên hết sức phong phú, cần thiết, ngoài ra dưa chuột còn được sử dụng rộng rãi trong việc đắp mặt làm đẹp da cho chị em phụ nữ.

Dưa chuột giúp phòng ngừa bệnh ung thư rất hiệu quả

Ngày nay do nhiều yếu tố và nguyên nhân tác động khác nhau mà số người mắc bệnh ung thư ngày càng cao, và một trong những biện pháp giúp bạn phòng ngừa bệnh ung thư hiệu quả, dễ làm, dễ thực hiện là ăn và uống nước ép dưa chuột tươi mỗi ngày. Vì trong dưa chuột có chứa lariciresinol, pinoresinol và secoisolariciresinol – 3 lignan có tác dụng ngừa ung thư rất tốt, đặc biệt là ung thư vú, buồng trứng, tử cung và tuyến tiền liệt.

Dưa chuột giúp huyết áp ổn định

Trong dưa chuột chứa nhiều magie, kali và chất xơ, chính vì vậy nó rất tốt cho những người có huyết áp không ổn định, bất kể là huyết áp cao hay huyết áp thấp. Do đó, khi bạn có vấn đề về huyết áp, hãy sử dụng mỗi ngày 1 ly nước ép dưa chuột tươi, có thể cho thêm đường, muối đối với người huyết áp thấp và uống nguyên chất đối với người bị huyết áp cao để giúp huyết áp dần dần ổn định hơn nhé.

Dưa chuột tốt cho sức khỏe răng miệng

Để không ngừng bảo vệ và nâng cao sức khỏe răng miệng, việc làm đầu tiên và đơn giản nhất là hãy ăn dưa chuột tươi mỗi ngày. Vì sao lại như thế? Vì dưa chuột có hàm lượng nước, chất xơ rất dồi dào giúp răng nướu khỏe mạnh, răng trắng sáng, đồng thời chất phytochemcial có trong dưa chuột còn giúp bạn giết chết các vi khuẩn gây hôi miệng hiệu quả nữa đấy.
 
Dưa chuột tốt cho hệ tiêu hóa

Với hàm lượng nước, chất xơ hết sức dồi dào kết hợp với vị ngọt, tính mát vượt trội, do đó việc ăn dưa chuột tươi hàng ngày sẽ giúp bạn đầy lùi và cải thiện chứng táo bón, ợ chua, đầy hơi, khó tiêu, ợ nóng, đau dạ dày rất hiệu quả. Với tác dụng này bạn sẽ cảm nhận được rất rõ rệt sau khi ăn dưa chuột đều đặn 2-3 ngày đấy.

Tác dụng của dưa chuột trong việc chữa bệnh thông thường

– Chữa mụn nhọt, rôm sẩy, mẩn ngứa, phát sốt cho trẻ em bằng cách sử dụng 500g dưa chuột rửa sạch, thái miếng, ép lấy nước, hòa với 20ml mật ong, uống liên tục trong vòng 5-7 ngày;

– Chữa cổ họng sưng đau: chọn 1 quả dưa chuột già, loại bỏ hết hạt trong quả dưa, cho 20g mang tiêu vào, phết cho đều, phơi trong râm cho đến khô, không phơi ngoài nắng nhé. Khi dùng, cắt từng miếng để ngậm sẽ thấy ngay tác dụng rõ rệt;

– Chữa chứng lỵ ở trẻ em: dùng 10 quả dưa chuột nhỏ non trộn ướp với mật ong cho bé ăn nhé;

– Chữa vàng da phù nề: dưa chuột 250g, mã đề tươi bỏ rễ 30g, nhặt và rửa sạch, thái vừa ăn, nấu dạng canh;

Giá trị kinh tế

Dưa leo không chỉ là nguồn thực phẩm, cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp mà còn đem lại giá trị kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng truyền thống của địa phương, đồng thời tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng NTM ở địa phương.

Bình luận