Đậu rồng

Đậu rồng còn gọi là đậu khế hay đậu xương rồng, đậu cánh (danh pháp hai phần: Psophocarpus tetragonolobus) là một loài cây thuộc họ Đậu (Fabaceae) xuất phát từ châu Phi, Ấn Độ, New Guinea.

Hiện nay, Indonesia được coi là "thủ phủ" của loài cây này vì mức độ phổ biến và mật độ trồng dày đặc của nó Đến năm 1975 loại đã được du nhập để trồng tại các vùng nhiệt đới trên khắp thế giới để giúp giải quyết nạn thiếu lương thực của nhân loại.
Đậu rồng thuộc loại thân thảo leo, đa niên nhờ có củ to dưới đất.

Nếu được dựng giàn, Đậu rồng có thể bò lan trên 3 m. Lá có 3 lá chét hình tam giác nhọn. Hoa mọc thành chùm ở nách lá, mỗi chùm có 3 - 6 hoa màu trắng hay tím. Trái đậu màu vàng - xanh lục, hình 4 cạnh có 4 cánh, mép có khía răng cưa, trong có thể chứa đến 20 hột. Hột gần như hình cầu, có màu sắc thay đổi có thể vàng, trắng hay nâu, đen tùy theo chủng, có thể nặng đến 3 gram. Đây là loại cây rất dễ trồng, chỉ cần gieo hạt khô là dây leo sẽ mọc lên và phát triển. Đậu rồng sinh trưởng và phát triển chủ yếu ở những nước nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Đậu rồng có giá trị dinh dưỡng, có nhiều vitamin E và A. Thành phần acid amin trong Đậu rồng có nhiều lysin (19,8%), methionin, cystin. Đậu rồng chứa nhiều calcium hơn cả Đậu nành lẫn Đậu phộng. Tỷ lệ protein tương đối cao (41,9%) khiến Đậu rồng được Cơ quan lương nông thế giới (FAO) xếp vào loại cây lương thực rẻ tiền nhưng bổ dưỡng.

Tuy nhiên cũng như tất cả các cây trong họ Đậu khác, Đậu rồng có chứa purin nên không thích hợp với những người bị thống phong (gout), mặt khác cũng dễ gây đầy bụng, nên cần phải luộc bỏ nước và nấu chín hột đậu trước khi ăn, những phụ nữ bị nhức nửa đầu (migraine), cũng nên tránh ăn vì Đậu rồng có thể gây kích khởi cơn nhức đầu.
Đậu rồng là loại thực vật khá phổ biến ở những nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Mọi thành phần của cây đều có thể chế biến thành món ăn ngon và bổ dưỡng

Phân bổ

Đậu rồng là cây có nguồn gốc nhiệt đới, dễ trồng, ưa ánh sáng, không kén đất, sinh trưởng mạnh nhờ bộ rễ có nhiều nốt sần có thể tổng hợp được nhiều đạm từ khí trời nên có thể trồng được nhiều nơi ở nước ta, đặc biệt là các tỉnh phía Nam.

Hiện nay ở  Nha Trang (Khánh Hoà), Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh), Qui Nhơn (Bình Định)… đã trồng đậu rồng thành những vùng hàng hoá với số lượng lớn để cung cấp rau sạch cho các thành phố, và khu công nghiệp, khu du lịch đưa lại thu nhập rất lớn.

Tuy nhiên, đậu rồng ưa đất tốt, giàu mùn, ưa các loại đất thịt nhẹ, đất thịt pha cát, điều kiện tưới tiêu tốt, nhiệt độ từ 18-30oC sẽ cho năng suất cao nhất, chất lượng tốt nhất. 

Hiện nay nhiều địa phương (kể cả các tỉnh phía Bắc) đã trồng đậu rồng quanh nhà, trước sân vừa làm giàn che bóng mát cho mảnh sân trước nhà, vừa để lấy quả làm rau ăn hàng ngày.

Chăm sóc

1.Gieo hạt

– Gieo hạt trực tiếp: cho đất Tribat trồng rau ăn quả vào chậu,tưới nước vừa đủ ẩm,dùng tay bổ lỗ sâu 1cm và cho hạt vào,gieo5-6 hạt trong chậu có đường kính 25-30cm sau đó lấp đất lại. Sau 2-3 ngày hạt nảy mầm. Cây con được 7-10 ngày sau khi gieo thì chọn cây khoẻ để lại,trồng 1-2 cây trong chậu,loại bỏ những cây xấu.

– Ủ hạt trước khi gieo. Pha nước ấm (2 phần nước sôi+3 phần nước lạnh) cho hạt vào ngâm2-3h, vớt ra rửa lại bằng nước sạch cho hết chất nhờn còn bám trên hạt. Dùng gòn nhúng ẩm, để cho ráo nước (cầm trút miếng gòn thấy không còn nước giọt chảy ra là được) bọc hạt lại cho vào lọ ủ từ 2-3 ngày khi hạt nứt mầm trắng thì đem ra gieo vào đất Tribat

Lưu ý: Đậy trên bề mặt chậu sau khi gieo hạt vào đất.Khi hạt đã nhú mầm ra khỏi mặt đất thì dở tấm đậy ra.

Kiểm tra độ ẩm đất trong thời gian gieo hạt, nếu để đất khô hay quá ẩm hạt sẽ nảy mầm kém.
Kiểm tra kiến hay côn trùng có thể cắn hoặc tha mất hạt. Tưới nư ớc mỗi ngày sau khi hạt đã nảy mầm.

2. Bón phân

– Bón phân lần 1: Sau khi cây rau ăn trái ra được từ 2-3 cặp lá, pha 08g-10g urê ( 02 muỗng cà phê đầy) với 4 lít nước rồi tưới đều, nên tưới vào chiều mát, sáng hôm sau tưới nước sạch để xả lại.

-Khi rau ăn trái bắt đầu đâm nhánh leo giàn thì cho thêm hỗn hợp đất trồng cho đầy chậu.(bước này rất quan trọng giúp cây phát triển vượt bật)

– Bón phân lần 2: Cách lần bón thứ nhất từ 15-20 ngày, liều lượng 08g-10g NPK có hàm lượng kali cao , pha trong 4 lít nước tưới lúc chiều mát, sáng hôm sau tưới rửa lá giống như lần 1.

3. Tưới nước và chăm sóc

- Tưới nước mỗi ngày cho cây vào sáng và chiều mát. Khi đậu rồng ra tua cuốn thì bắt đầu chống cây và làm giàn.

- Cây ra hoa phải tưới đủ nước ở gốc,không dùng vòi nước phun trực tiếp lên trên hoa (sẽ làm rụng hoa và trái non)

- Tỉa bớt cành nhánh , khi mướp đã đậu trái tỉa bỏ bớt hoa đực để cây tập trung nuôi trái.

4. Thu hoạch

Khi thấy hoa ở đầu trái vừa héo khô thì thu hoạch. Đậu rồng trồng chậu khoảng 30 -40 ngày thì thu hoạch.Chăm sóc tốt cây có thể cho trái kéo dài từ 20-30 ngày.
Đất sau khi thu hoạch xới tơi và bổ sung thêm đất Tribat phơi khô 2- 3 ngày sau đó lại trồng lứa mới.

Món ăn

- Đậu rồng xào thịt bò

- Canh chua tôm đậu rồng

- Đậu rồng đồ lòng heo

Bệnh

Pha thuốc theo hướng dẫn trên bao bì.

Sâu xanh,dùng Homectin phun phòng trừ.Các loại rầy mềm ,rệp sáp,sâu vẻ bùa sử dụng Mimic,Brightin để phòng trừ.

Bệnh đốm lá dùng Topsin, Mataxyl…B ệnh héo cây dùng Vali,Exin,Sincosin để phòng trừ.

Tác dụng y học

Theo các chuyên gia dinh dưỡng Mỹ, đậu rồng là nguồn cung cấp tuyệt vời chất folate (vitamin B12). Trong 100g đậu rồng có khoảng 66mg folate, tương đương 16,5% nhu cầu folate mỗi ngày.

Vitamin B12 được biết đến như là thành phần thiết yếu trong việc tổng hợp DNA và phân chia tế bào. Hấp thụ đủ folate thông qua chế độ ăn uống lành mạnh sẽ giúp bà mẹ mang thai có thể ngừa khuyết tật ống thần kinh ở trẻ sơ sinh một cách hiệu quả.

Bên cạnh đó, đậu rồng cũng được đánh giá là thực phẩm cực kỳ tốt cho xương vì dồi dào canxi. Bạn nên bổ sung các món đậu rồng luộc, xào hoặc nấu canh vào chế độ ăn uống mỗi ngày để ngừa bệnh loãng xương, đồng thời giúp cho xương chắc khỏe.

Nếu đang có kế hoạch ăn kiêng thì đậu rồng là thực phẩm lý tưởng dành cho bạn. Bởi lẽ lượng calo mà đậu rồng cung cấp rất ít (chỉ có 49 calo/100g đậu rồng), trong khi porotein lại rất cao (11,6 g protein/100 g đậu rồng), cao hơn 1,36 g/100g hàm lượng protein trong khoai tây.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, đậu rồng là nguồn protein tốt để thay thế cho động vật, rất có ích cho người ăn chay và bị suy dinh dưỡng.

Thêm vào đó, hàm lượng vitamin C trong đậu rồng cũng không thua kém so với các thực phẩm giàu vitamin C khác. 100g đậu rồng cung cấp khoảng 18,3 mg vitamin C (tương đương 31% nhu cầu vitamin C mỗi ngày). Vitamin C là chất chống oxy hóa mạnh, giúp tăng cường hệ miễn dịch, chống lại nhiễm trùng, duy trì tính đàn hồi cho làn da, kích thích vòng tuần hoàn máu và ngừa bệnh ung thư.

Ngoài ra, đậu rồng cũng chứa nhiều khoáng chất quan trọng khác như sắt, đồng, mangan, phospho, magiê và các loại vitamin nhóm B… giúp phòng ngừa hiệu quả bệnh thiếu máu, hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu…

Giá trị kinh tế

Trồng đậu rồng tương đối dễ, không đòi hỏi kỹ thuật nhiều, ít sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Trồng phù hợp nhất vào đầu tháng tư âm lịch, khi mùa mưa bắt đầu, đến giữa mùa mưa cây bắt đầu cho trái là vừa.

Trồng đậu rồng rất tiện lợi, chỉ tốn công chăm sóc, lại chủ động thời gian, giải quyết được công nhàn rỗi cho mỗi gia đình nên có hiệu quả kinh tế khá cao cho người nông dân.

Thực tế cho thấy, đậu rồng rất phù hợp trên các khu đất thịt pha cát, hoặc đất có nhiều chất mùn dinh dưỡng, có độ thoáng và thoát nước tốt. Trên diện tích khu vườn 2.000 m2, mỗi năm trồng một lứa đậu rồng với vốn đầu tư khoảng 12 triệu đồng nhưng có thể thu hơn 60 triệu đồng ( một số nông dân ở Bình Thuận đã làm được)

Bình luận