Bầu

Bầu, tên khoa học Lagenaria siceraria, là một loài thực vật có hoa trong họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Loài này được (Molina) Standl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1930.

Dây leo thân thảo có tua cuốn phân nhánh, phủ nhiều lông mềm màu trắng. Lá hình tim rộng, không xẻ thùy hoặc xẻ thùy rộng, có lông mịn như nhung màu trắng; cuống có 2 tuyến ở đỉnh. Hoa đơn tính cùng gốc, to, màu trắng, có cuống hoa dài tới 20 cm. Quả mọng màu xanh dợt hay đậm, có hình dạng khác nhau hoặc tròn, dài thẳng hoặc thắt eo, vỏ già cứng hoá gỗ, thịt trắng. Hạt trắng, dài 1,5 cm.

Một giàn bầu dài hình trụ, vỏ xanh trơn. Có nhiều thứ được trồng, khác nhau bởi hình dạng và kích thước của quả, như:

  • Có quả hình trụ, dài (có khi dài đến 1m), và vỏ có đốm (bầu sao).
  • Có quả hình trụ tương tự như bầu sao nhưng vỏ không có đốm. Đây là loại phổ biến ở Việt Nam (xem ảnh bên và ảnh nhỏ 2).
  • Có quả thắt co lại như bầu rượu (bầu nậm); loại này để chín già có thể làm bình đựng nước, đựng rượu, làm đàn bầu.
  • Có quả đặc ruột. Đây là loại giống mới ở Việt Nam, cho năng suất, hiệu quả cao. Người dân vừa bán được ngọn, hoa bầu, vừa bán được quả

Phân bổ

Cây bầu có nguồn gốc Châu Phi và Ấn Độ, ngày nay được trồng rộng rãi ở các nước vùng nhiệt đới và á nhiệt đới trên thế giới.

Bầu trồng được quanh năm, mùa nắng cho trái nhiều hơn mùa mưa. Bầu phát triển thuận lợi khi gieo trồng từ tháng 11 đến tháng 1 dl. Hạt bầu cần nhiệt độ cao và ẩm độ đầy đủ để nẩy mầm. Nên ngâm hạt từ 10 - 12 giờ, sau đó gói ủ hạt trong tro hay cát nóng từ 4 - 5 ngày cho nẩy mầm. Gieo hạt nẩy mầm vào bầu đất chăm sóc cho đến khi cây có 2 lá thật mới đem trồng. Cũng có thể gieo thẳng hạt ngoài đồng, mỗi lỗ từ 3 - 4 hạt.

Ở nước ta, bầu được trồng ở khắp các vùng miền, nổi tiếng một số vùng như Lâm Đồng, Đà Lạt, Vĩnh Phúc, Hà Nội; Lào Cai, Tây Nguyên, Ninh Bình, Hải Dương...

Chăm sóc

Kỹ thuật trồng cây bầu.

Bước 1: chuẩn bị hạt và đất .

Bạn có thể đi mua hạt giống ở viện cây trồng hoặc là sang hàng xóm xin hạt . bạn ngâm hạt từ 10 -12 giờ , và sau đó bạn vớt hạt ra và cho vào một chiếc khăn và gói lại và ủ trong trong hat trong cát nóng từ 4-5 ngày cho đến khi hạt nảy mầm là được.
cây bầu con

Bạn gieo hạt vào luống đất đã chuẩn bị sản, đất phải mịn và có độ ẩm tốt để cho cây non dể phát triển, và bạn gieo hạt cho tới khi nào cây được hạt phát triển được 2 lá thật thì ban đem đi trồng .

Ngoài ra bạn có thể gieo hạt trực tiếp với kích thước là 50x50x30 cm và mỗi hốc phải cách nhau khoảng 1m trở nên và trước khi gieo hạt trực tiếp vào hốc thì bạn nên chuẩn bị sẳn là phân chuồng hoài mục, phân NPK cho vào mỗi hốc và lấp đất lại.

Với cách gieo trực tiếp này thì cây sẽ rất dễ nhiễm bệnh hoặc là bị sâu hại ngay từ lúc nhỏ, cách tốt nhất là bạn nên gieo ở khu vực đất mà bạn đã chuẩn bị trước đó có che chắn kín để giúp cây non phát triển, khi cây non được khoảng từ 2-3 lá thì bạn mới mang ra trồng xuống hố đã chuẩn bị sẳn trước đó.

Bước 2: tươi nước.

Khi cây non mới bắt đầu mang ra hốc để trồng thì bạn nên tưới thường xuyên 1-2 lần/ ngày và luôn cho cây đủ ẩm để cây con phát triển nhanh hơn.và từ khi trồng cây con mới được từ 2-3 lá thật thì bạn nên chăm sóc đầy đủ các chế độ nước tưới để cho cây phát triển nhanh hơn, và sau khi trồng được khoảng 1 tháng thì cây bắt đầu leo lên giàn và sau khoảng 2 tháng thì cây bắt đầu phủ kín giàn mà bạn đã chuẩn bị giàn trước đó.
cây bầu lớn cho ra quả

Trong thời kỳ cây phát triển bạn cũng thường xuyên bón thúc cho cây với mỗi tuần 1 lần để cho cây có lực phát triển và ra hoa kết trải nhiều hơn,

Bước 3: cây cầy ra hoa và kết trái.

Đến gia đoạn cây bầu ra hoa thì bạn nên bón thúc nuôi trái từ 7-10 ngày/ lần tưới với lượng phân gia tăng dần dần để cho trái to hơn và nhiều trái hơn , và trung bình bạn tăng theo lần tưới và theo sự phát triển của cây, với mỗi hốc thì bạn nên tưới từ 1-1,5 kg phân hỗn hợp NPK.

Khi quả bầu mọc dài ra khoảng 1m thì bạn cho thêm đất vào gốc để tăng khả năng ra dễ và hút chất dinh dưỡng của cây để cho cây phát triển nhanh hơn . và thông thường thì khi cây trồng được từ 75-90 ngày là cây bắt đầu cho thu hoạch. Trong quá trình thu hoạch thì cây bầu luôn để nhánh ở gốc và với các nhánh ở gốc thì bạn nên bỏ đi để cho cây tập trung dinh dưỡng cho trái , và bạn cũng thường xuyên bấm ngọn bầu để cho dinh dưỡng tập trung tôt nhất vào quả bầu.

Món ăn

Canh bầu nấu tôm


Canh ngao nấu bầu


Bầu xào trai


Canh bầu nấu thịt băm


Thanh mát với bầu dồn thịt hấp


Bầu luộc

Bệnh

Sâu hại cây bầu gồm ruồi đục lòn lá (Lyriomyza spp.), rầy mềm (Aphis sp.), bọ rầy dưa (Aulacophora similis). Bà con cần nhanh chóng phun thuốc khi thấy các côn trùng này xuất hiện.

Và ngoài ra các bệnh thường găp ở cây bầu chủ yếu là do nấm Rhizoctonia solani, bệnh khảm do virus, bệnh thán thư do nấm Colletotrichum lagenarium trong mùa mưa và bệnh phấn trắng do nấm Sphaerotheca fuliginea trong mùa khô. Trong thực tế do diện tích trồng ít, giá trị kinh tế của bầu không cao, nông dân có thể không phun ngừa thuốc trị bệnh, chỉ nhổ bỏ cây bệnh hay ngắt bỏ lá bệnh nếu có.

Tác dụng y học

Hỗ trợ giảm cân

Đây là công dụng của quả bầu phải kể đến đầu tiên. Sử dụng bầu để giảm cân rất đơn giản bạn chỉ cần cắt bầu tươi thành từng miếng nhỏ sau đó ép lấy nước và cho vào một chút đường cho dễ uống hoặc luộc bầu để ăn hằng ngày trong bữa cơm.

Vì sao bầu lại có tác dụng hỗ trợ giảm cân? Vì bầu có chứa vitamin B6, B3 và vitamin C, giàu khoáng chất kali và sắt, các dưỡng chất này cung cấp như một bữa ăn đầy đủ cho cơ thể đồng thời bầu có nhiều chất xơ nên ngăn chặn sự thèm ăn luôn tạo cảm giác no. Bầu có lượng calo thấp nên ăn nhiều bầu bạn sẽ không phải lo sẽ bi tăng cân, nước luộc bầu hoặc nước ép bầu còn giúp làm sạch ruột và thúc đẩy hoạt động của hệ tiêu hóa.

Ngăn ngừa các bệnh tim mạch

Bầu có hàm lượng chất xơ cao và những chất xơ này là chất xơ hòa tan có lợi cho sức khỏe vì chúng giúp loại bỏ các cholesterol xấu nên hỗ trợ ngăn ngừa các bệnh tim mạch rất hiệu quả, giúp bạn có một trái tim khỏe mạnh.

Cung cấp nước cho cơ thể

Nước chiếm đến 90% trọng lượng của bầu, nước luộc bầu hoặc nước ép từ quả bầu sẽ giúp nuôi dưỡng các tế bào và mô và giúp cơ thể bổ sung lượng nước cần thiết đã mất khi bị mất mồ hôi vào mùa hè. So với các loại củ qủa khác thì nước của bầu tốt hơn và nhiều hơn, đây là một trong những thức uống giải khát không thể thiếu trong mùa hè. Quả bầu có tác dụng gì với cơ thể thì bạn đã hiểu được một phần rồi chứ.

Hỗ trợ hệ tiêu hóa

Vì chủ yếu là thành phần chất xơ nên cơ thể không quá khó để tiêu hóa và hấp thụ thậm chí công dụng của trái bầu còn giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hoạt động tốt hơn, làm giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư đường ruột, tăng nồng độ axit và khả năng giảm thiếu tích lũy khí trong ruột gây đầy hơi và khó chịu.

Hỗ trợ hệ bài tiết

Bầu được biết đến như một bài thuốc lợi tiểu tự nhiên vì nó sẽ giúp bạn đi tiểu thường xuyên hơn. Việc đi tiểu thường xuyên cũng có tác dụng của nó đó là giúp ngăn ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu, làm sạch bàng quang, tác dụng của trái bầu giúp hỗ trợ thận hoạt động hiệu quả.

Cải thiện tình trạng tóc bạc sớm

Bạn có biết rằng bầu là một trong những phương thuốc truyền thống để hỗ trợ điều trị tóc bạc sớm không? Để có mái tóc đen và đều màu rất đơn hàng bằng cách hàng ngày uống 1 ly nước bầu ép (khoảng 200ml), sau một thời gian tóc bạn sẽ được khôi phục thành màu đen tự nhiên và vô cùng bóng khỏe. Công dụng của quả bầu này ít được mọi người chú ý đến.

Giá trị kinh tế

  • Cung cấp thực phẩm thức ăn hàng ngày
  • Cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp thực phẩm
  • Có tác dụng chữa bệnh, làm thuốc trong y học
  • Nâng cao hiệu quả kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho bà con nông dân

Bình luận