Xương Rồng Bát Tiên

Hoa Bát tiên tên khoa học Euphorbia milii, thuộc chi Euphorbia, họ Thầu dầu, Đại kích -Euphorbiceae, bộ Sơ ri Malpighiales.

Hoa Bát tiên còn được gọi là xương rồng bát tiên, nhưng thực chất nó không thuộc họ xương rồng cactaceae mà thuộc họ Euphobiaceae. Bát Tiên có hoa rất phong phú đầy đủ màu sắc: trắng, xanh, đỏ, vàng, đốm, sọc. Cây rất sai hoa, mỗi nách lá đều có một vòi hoa rất to, vừa đẹp vừa lâu tàn (từ 2-6 tháng), với phát hoa to dài, mang bầu hoa chung gọi là cyathium dạng hình chuông, ngoài cùng có hai lá bắc mà người ta thường nhầm là cánh hoa.

Người dân Madagascar đã trồng cây Bát Tiên từ lâu đời, khoảng trên mấy trăm năm nay. Sau đó người Thái Lan, Trung Quốc đã nhập về trồng khoảng trên 200 năm.

Xương rồng bát tiên nguyên thuỷ chỉ có 2-4 hoa , hoa nhỏ nên ít được ưa chuộng. Qua quá trình lai tạo, sau khi người Châu Phi, người Thái Lan, Trung Quốc đã tìm cách lai tạo cho ra được cây Bát tiên có 8 hoa to, màu sắc đẹp nên đặt tên là Poisien (Bát Tiên), là 8 vị tiên mà bất cứ người Trung Hoa nào cũng kính trọng. Ngày nay Xương rồng Bát Tiên có cơ số hoa luôn là bội số cuả 4, 8; hoa có nhiều tầng: tới nay hoa có 4 tầng là tối đa; nếu tầng thứ nhất 4 hoa, tầng thứ 2 cứ một hoa cuả tầng thứ nhất cho ra thêm 2 hoa nưã, tổng cộng 12 hoa…và cứ thế tiếp tục tầng thứ 3, thứ 4; nếu tầng thứ 1 có 8 hoa , tầng thứ 2 sẽ có 16 hoa tổng cộng là 24 hoa….., tối đa hiện nay là 60 hoa trên một phát hoa. Về lá thì xương rồng bát tiên có nhiều hình dạng lá khác nhau như hình mác, hình tròn…

Với đặc tính là loài cây mọc thành bụi, hoa bát tiên phân nhánh rất nhiều, cụm hoa trên các cuống dài ở đỉnh cành, dạng ngù, hoa màu đỏ, trắng gần như quanh năm nếu được chăm sóc tốt. Hoa bát tiên có gai nhọn, thân màu trắng mốc, dáng hoa đẹp nên được trồng làm cảnh, làm hàng rào hoặc trồng thành những bụi khóm lớn trong sân vườn. Ưu điểm của cây lá có thể sống khỏe trong điều kiện nắng nóng hoặc ít nước. Ngoài ra cây cũng được trồng thành những chậu lớn làm hoa trang trí ngoại thất cùng với ý nghĩa các loài hoa đẹp trong vườn nhà. Hoa bát tiên  có nhiều giống, mỗi giống có một mầu sắc hoa khác nhau, rất đẹp và dễ thương.

Phân bổ

Xương rồng bát tiên người nghe rất rễ hiểu nhầm thành bát tiên ( 8 vị tiên bên Trung Quốc). Nhưng đây là hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau, Xương rồng bát tiên (Euphorbia milii) được bắt nguồn từ Madagasca. Với đặc tính là loài cây mọc thành bụi mới được du nhập vào nước ta trong những năm gần đây, hoa bát tiên phân nhánh rất nhiều, cụm hoa trên các cuống dài ở đỉnh cành, dạng ngù, hoa màu đỏ, trắng gần như quanh năm nếu được chăm sóc tốt, Xương rồng bát tiên có gai nhọn, thân màu trắng mốc, dáng hoa đẹp nên được trồng làm cảnh, làm hàng rào hoặc trồng thành những bụi khóm lớn trong sân vườn. Ưu điểm của cây lá có thể sống khỏe trong điều kiện nắng nóng hoặc ít nước. Ngoài ra cây cũng được trồng thành những chậu lớn làm hoa trang trí ngoại thất cùng với ý nghĩa các loài hoa đẹp trong vườn nhà bạn. 

Với đặc điểm trên chỉ là mô tả tổng quan về tất cả các mẫu Xương rồng bát tiên đang có tại Việt Nam trong khi đó Xương rồng bát tiên có nhiều giống, mỗi giống có một mầu sắc hoa khác nhau, rất đẹp và dễ thương, Tuy mới vào Việt Nam được một thời gian ngắn nhưng do phù hợp với khí hậu của Việt Nam nhất là vào mùa khô ở các tỉnh phía Nam, nên đã nhanh chóng chiếm được cảm tình của người chơi.

Chăm sóc

1. Chậu trồng cây :

Cây Bát Tiên thường có thân nhỏ, trồng lâu năm mới phát triển, nhưng cây cũng không to lắm, nên không cần phải có chậu lớn. Thật ra có chậu nào trồng chậu đó cũng được, nhưng trồng làm cảnh cần phải có chậu đẹp như chậu Bát Tràng, chậu Minh Long, nó vừa bền lại vừa đẹp, bình thường ta trồng chậu bằng đất, khoảng 2-3 dm đường kính là được. Chậu đất nung vừa rẻ tiền vừa tiện lợi rất phù hợp trồng cây Bát Tiên. Những người có tiền, có thể đặt làm chậu men đề tên “Bát Tiên Phước Lộc Thọ Toàn “ với nhiều hoa văn và màu sắc rất đẹp. Nếu đơn giản thì dùng chậu nhựa cũng được
Đất  trồng xương rồng bát tiên

Là điều quan trọng thứ hai. Đất phải tơi xốp, không có đất sét, không có phèn, phải phơi khô để diệt hết vi khuẩn, hết côn trùng, làm sao khi tưới nước phải rút hết ngay. Theo tài liệu của Thái Lan và theo kinh nghiệm của nhiều nghệ nhân thì thành phần đất trồng cụ thể như sau:
3 phần đất thịt hoăc đất phù sa.
1phần vỏ đậu phộng đã ngâm mục.
1phần vỏ xơ dừa đã ngâm mục
2phần phân chuồng và một ít phân bánh dầu đã xay nhuyễn.
2 phần tro trấu.
1 phần phân hoá học và thuốc linh tinh rất ít, như các loại phân vôi, phân lân , thuốc trừ kiến.v.v…

Tuy nhiên, tuỳ theo từng vùng có những nguyên liệu nào nhiều và rẻ tiền thì cũng có thể sử dụng để thay thế hoặc thêm bớt hoặc thay đổi thành phần cho thích  hợp, miễn sao đất trồng phải tơi xốp, rút nước nhanh và đủ chất dinh dưỡng cho cây phát triển là được. Các thành phần trên phải mua tập trung một chỗ, trộn cho đều, sau đó phơi nắng cho thật khô để diệt hết vi khuẩn, có thể trộn thêm thuốc trừ sâu và thuốc trừ kiến như  BaSudin 10H, nay đổi tên là Vibasu 10H dạng viên nhỏ. Sát trùng đất là rất cần thiết  nhằm tránh côn trùng , sùng, ốc, quấn chiếu, kiến đục khoét rễ cây làm ảnh hưởng tới sự phát triển của cây.

2. Cách trồng xương rồng bát tiên

Trước khi bỏ đất vào chậu thì cần phải bỏ ở dưới đáy chậu một lớp gạch đá nhỏ, nhưng phải lớn hơn lỗ chậu. Mục đích để thoát nước nhanh cho cây và khi chêm gạch nên lưu ý đừng để cho rễ cây sao này có thể chui vào  lỗ thoát nước, làm bít những lỗ này. Cho hỗn hợp đất và tro trấu đã chuẩn bị sẵn vào chậu đến cỡ khoảng nữa chậu rồi mới đặt cây Bát Tiên vào, canh cho ngay ngắn rồi mới tiếp tục bỏ thêm chất liệu trồng vào, đến cỡ khoảng 8/10 chậu là vừa, để khi tưới nước, nước không tràn ra bên ngoài chậu làm dơ bẩn. Mới trồng nên tưới nước cho vừa đủ ẩm, nên cắm một cây nọc nhỏ, cột giữ chặt thân cây lại không cho cây bị lay động . Cây mới trồng nên để vào chỗ râm mát, mỗi ngày chỉ nên tưới nước một lần, ít ngày sao cây sẽ mọc rễ, đâm chồi, ra lá mới chừng đó mới cần tưới phân tăng trưởng NPK 30-10-10, pha 10gam/10lít nước, cỡ từ 7 đến 10 ngày tưới một lần cây sẽ phát triển tươi tốt. Đến chừng nào cây mập mạp trưởng thành mới tưới thúc bổ sung thêm phân hoá học NPK 15-30-15, để kích thích cây ra hoa.

3. Sang chậu:

Sang chậu cũng không khác mấy cách trồng. Sau khi trồng 1-2năm cây sẽ cao to lên nhưng dần dần ốm yếu, ít ra hoa , là do cây đã ăn hết phân, nên phải nhổ cả cây lên trồng lại hoặc sang qua chậu khác to hơn cho phù hợp với kích cỡ của cây hiện tại. Sang chậu hoặc trồng lại đều phải thay đất mới, có thể thay một phần hoặc thay hết. Muốn nhổ cây lên  phải lấy dao xoắn đào đất ở sát vành chậu bỏ bớt ra ngoài, cho đất trồng tách ra khỏi vành chậu, sao đó mới lắc  nhẹ từ từ nhổ cả cây lên, xem xét kỹ bộ rễ, có thể lấy tay bẻ bỏ bớt đất dính theo bộ rễ, cắt bỏ bớt rễ nào bị hư thối hoặc rễ nào đã khô chết, đồng thời cũng cắt tỉa bỏ bớt những nhánh nào quá già, hoặc nhánh nào mọc quá dày cho thông thoáng, những nhánh đã cắt đi này có thể đem giâm trồng lại được. Trồng cây trở lại vào chậu mới hay cũ cũng như cách trồng lúc trước,  cũng để vào chỗ râm mát một thời gian để cây sống mạnh rồi từ từ mới đem ra để ngoài nắng vài tiếng rồi mới đem vào,  cho cây quen chịu nắng dần rồi mới để hẳn ở ngoài nắng được,  nếu để ngoài nắng ngay thì cây sẽ bị cháy lá.

4. Bón phân cho xương rồng bát tiên

Mặc dầu khi trồng cây, trong đất đã có trộn phân rồi, thường là phân hữu cơ,  tuy nhiên khi cây sống lâu ngày đã ăn hết phân, cần phải bón bổ sung thêm hoặc bón thúc thêm để kích thích cây ra hoa bằng phân hoá học. Thành phần chính trong phân là :

Đạm (N): là chất dinh dưỡng căn bản nhất, cây cần rất nhiều chất đạm để tăng trưởng phát triển, đâm chồi,  nảy tược ra lá, giúp cây quang hợp tốt, mập mạp, xum xuê, cành nhánh to…
Lân (P): là loại phân quan trọng thứ hai, kích thích cây ra hoa mạnh, nhanh, ra trái to, chất lượng hạt chắc, tỷ lệ nảy mầm cao….

Kali (K): giúp cây hấp thụ tốt các chất dinh dưỡng khác, ra chồi lá to, mập, cây cứng cáp, đứng thẳng, không đỗ ngã. Kali còn làm cho hoa to, màu sắc đẹp và hoa lâu tàn.

Ngày nay các nhà sản xuất phân đều chế biến, pha trộn nhiều thành phần hỗn hợp gọi là phân NPK cộng với phân vi lượng, với nhiều loại tên như: phân tăng trưởng, phân kích thích,… thường dùng để bón cho cây con có tỷ lệ đạm cao như :

Loại phân NPK 30-10-10 : trong đó tỷ lệ phân đạm là 30, lân là10, kali là 10. Loại phân này có nhiều đạm, nên khi tưới cây sẽ tăng trưởng nhanh, ra nhiều chồi lá, cây mập mạp, thường dùng bón cho cây con hoặc cây mới trồng.

Loại phân NPK 15-30-15: đây là loại phân có tỷ lệ lân cao, giúp cây ra hoa nhanh, hoa to, dễ đậu trái.
Loại phân NPK 10-10-30 : có tỷ lệ Kali cao (30) dùng bón cho cây sắp và đã ra hoa để có được hoa to, hoa đẹp hoa lâu tàn, đồng thời giúp cho cây cứng cáp, không đỗ ngã …
Đó là 3 loại phân căn bản nhất:
Loại 30-10-10 : cho cây con
Loại 15-30-15 : cho cây trưởng thành
Loại 10-10-30 : cho cây sắp ra hoa

Tuy nhiên các loại phân này cũng gây bất tiện cho người trồng, nghĩa là bắt buộc phải trồng cây cùng lúc cùng cỡ: khu nào trồng cây con thì phải trồng toàn cây con, khu nào trồng cây trưởng thành thì phải trồng toàn cây trưởng thành để thuận tiện cho vịêc tưới phân . Nếu vườn to thì mỗi loại cây có thể xếp thành nhóm riêng. Còn nếu vườn nhỏ trồng cây đủ cỡ cây con có cây trưởng thành có, cây ra hoa cũng có thì rất khó cho việc bón phân. Vì vậy các nhà sản xuất đưa ra loại phân thứ tư là NPK 20-20-20 trong đó tỷ lệ đạm, lân, kali đều là 20 được dùng để bón cho bất cứ giai đoạn nào của cây, cây sẽ luôn tươi tốt và ra hoa, hoa cũng đẹp và lâu tàn. Loại phân này thực sự tốt và thích hợp cho những người có vườn nhỏ.

Lưu ý : cách bón phân cũng phải tính cho cân đối, nếu bón hoài một thứ phân sẽ làm dư lượng

- Dư đạm cây sẽ rất mập mạp, cành lá xanh tươi, lá to quá cỡ làm cho ngọn cây oằn xuống dễ đỗ ngã hoặc gãy, đồng thời thu hút nhiều sâu rầy, và cây dễ bị thối nhũng. Cây dư đạm phải ngưng tưới đạm, chỉ tưới lân và kali, cây sẽ cứng cáp trở lại.
- Khi thiếu đạm cây sẽ ốm yếu, lá nhỏ, không xanh tươi, có khi vàng úa, chậm lớn, ít hoặc không ra hoa, cây cằn cỗi. Gặp trường hợp này phải tưới loại phân có nhiều đạm, cây sẽ trở lại mập mạp.
§Khi dư lân, cây sẽ ra hoa sớm, cây sẽ mau già, cây cứng cáp khác thường, lá nhỏ… nên giảm tưới lân và bón thêm phân đạm.
- Khi thiếu lân lá xanh đậm, nhỏ, ngắn, hẹp và dày, trông bất thường, bộ rễ yếu không phát triển được làm cây cằn cỗi, hoa nhỏ, không đậu trái, nếu có thì hạt lép.
- Khi dư Kali thì lá chuyển sang màu vàng rồi cháy khô, cây ngưng phát triển, có khi héo rũ. Gặp trường hợp này cần ngưng tưới phân có nhiều kali mà tưới thêm phân đạm, cây sẽ trở lại bình thường.
- Khi thiếu Kali cây ngưng phát triển, lá già trở nên vàng rất nhanh và khô rụng, lá non không to, mọc chụm lại do không hấp thụ được các loại phân khác, cây èo uột rồi chết dần.

5. Tưới nước :

Cây Bát Tiên rất cần nước , trồng ở Thành phố Hồ Chí Minh, vào mùa nắng có thể tưới mỗi ngày một lần vào mùa mưa thì 2-3 ngày tưới một lần cũng được tuỳ theo đất trồng trong chậu khô nhiều hay ít nhưng tốt nhất là xem đất trên mặt chậu nếu khô thì tưới, mỗi lần tưới phải tưới cho đủ nước, để nước thấm sâu xuống đáy chậu, phải đục lỗ thoát nước để nước không ứ đọng gây thối rễ. Lưu ý “ cây mạnh phải tưới nhiều nước, cây ýêu tưới ít nước và cây mới trồng không nên tưới nước chỉ phun sương mà thôi”.

6. Thông gió :

Cây Bát Tiên cũng cần phải thông gió, nên trồng trên cao càng tốt và phải xếp theo thứ tự cây cao theo cây cao, cây thấp theo cây thấp và khoảng cách phải hơi xa một tý cho gió vào được khắp vườn, không để cây nhỏ phải ở giữa các cây lớn. Tốt nhất nên làm kệ có nhiều tầng cao thấp tầng này cách tầng kia 20 cm là vừa.

7. Ánh sáng :

Cây Bát Tiên cần rất nhiều ánh sáng mới tốt, hoa mới đẹp, nhưng cây mới trồng phải để nơi râm mát, bao giờ cây sống mạnh mới đem dần dần ra ngoài nắng, phải tập cho cây quen dần , cây mới chịu được nắng 100%. Mùa nắng cây thường ra hoa nhiều hơn mùa mưa.

8. Nhiệt độ :

Cây Bát Tiên thính hợp được với nhiệt độ của môi trường tại TP Hồ Chí Minh, đa số cây trồng đều sống mạnh và siêng ra hoa.

Bệnh

Cây Bát Tiên rất dễ trồng và ít bị bệnh, chỉ có bệnh nấm mốc là cần phải phòng trị :

Bệnh nấm mốc :

Cây Bát Tiên qua tháng mưa nếu tưới nước nhiều quá nhất là về đêm, khi quá ẩm cây sẽ dễ bị mấm mốc. Nấm thường bám vào gốc cây quá già, có nhiều cây con nhỏ dài đặc ở dưới gốc, hoặc cỏ rác bám lấy gốc cây, cây quá ẩm nên sinh nấm. Nấm cũng thấy trên lá già bị che khuất không có ánh nắng mặt trời, nấm thường bám vào mặt dưới của lá, có khi đóng dầy và ăn lên đến mặt trên. Đối với trường hợp này nên làm vệ sinh, tỉa bỏ những nhánh dư thừa, nhỏ cỏ rác, cắt bỏ lá già. Nếu trường hợp bị nặng thì phun thuốc trừ nấm Aliette.

Bệnh đốm lá :

Đây là bệnh khá phổ biến vào mùa mưa. Trên lá bị đọng nước hoặc bị thương thường thấy có một đốm nhỏ, màu đen, rồi lan dần ra một đốm to, bên trong màu đen , bên ngoài màu vàng, rồi lan rộng ra cả nửa lá, lá đó sẽ vàng úa và rơi rụng. Trường hợp lá rụng thì không sao, nhưng khi lây qua lá khác thì phải phun thuốc trừ ngay nếu không thì bệnh sẽ lây lan cả cây rụng hết lá chỉ còn một chùm đọt trông rất xấu xí. Có thể phòng trừ bằng cách phun thuốc Aliette hoặc Benlat.

Phòng trừ sâu rầy:

Vườn trồng Bát Tiên phải thường xuyên làm vệ sinh, dọn sạch rác, nhổ sạch cỏ chung quanh. Nếu môi trường thoáng mát thì không có kiến dế sâu rầy phá hoại và mang mầm bệnh đến, nhất là nên cách ly cây bị bệnh, cũng như cây mới mua về phải phun thuốc xử lý trước khi trồng thì khỏi sợ sâu rầy và bệnh lây lan ra các cây khoẻ mạnh trong vườn.

Rệp sáp hay rầy bông :

Rệp này hay xuất hiện khi có kiến, rệp này bên ngoài được bao bọc bởi một lớp bông màu trắng như sáp không thấm nước. Rệp này hút ăn nhựa cây, tiết ra một chất ngọt nuôi lại kiến, cho nên rệp và kiến là hai côn trùng cộng sinh. Kiến tha rệp để lên ngọn cây, rệp hút nhựa cây ăn rồi tiết ra một chất ngọt gọi là sữa nuôi lại kiến, cho nên trên bất cứ cây nào hễ thấy có kiến bò lên là có rệp sáp. Rệp sáp rất khó trị do mình có bộ lông không thấm nước không thấm thuốc. Muốn trừ rệp này phải pha thuốc trừ sâu rầy với một chất bám dính như Lanyl sulfate. Có thể phòng trừ rệp sáp bằng Supracide, Sherpa hoặc Trebon. Phun thuốc kỹ ở nách lá, mặt dưới của lá. Nếu muốn trừ tận  gốc rệp sáp thì phải rắc thêm thuốc trừ kiến như Basudin chung quanh chậu trồng.

Bọ trĩ, sâu rầy khác :

Các loại này ít thấy ở cây Bát Tiên , ở sách của Thái Lan  có chụp ảnh con bọ Thrip và rệp đỏ Red Spider mite, phòng trị cũng dễ chỉ cần phun thuốc trừ sâu rầy như : Sherpa, Trebon, Bi 58 …..

Tác dụng y học

Các bộ phận của xương rồng bát tiên có thể dùng làm thuốc bôi ngoài da trị chứng tụ huyết, gãy xương, các vết loét.

Giá trị kinh tế

Thích hợp trồng trong chậu ở các vườn, luống, bệ hoa… Chậu hoa có thể dùng trang trí trong phòng, ở bệ cửa sổ, ban công, trên các loại bàn dài. Các bộ phận của xương rồng bát tiên có thể dùng làm thuốc bôi ngoài da trị chứng tụ huyết, gãy xương, các vết loét.

Ý nghĩa

Ý nghĩa tên trong khoa học

Cây xương rồng bát tiên có tên khoa học là Euphorbia milii thuộc họ cây đại kích (Euphorbiaciae). Nó được mang tên của vị thống đốc của đảo Reunion, ngài Baron Pierre-Bernard Milius. Vào năm 1821, vị thống đốc này đã giới thiệu xương rồng bát tiên tại Pháp như một loại cây cảnh trong nhà. Sau đó ông tặng nó cho Vườn Bách thảo Bordeaux (Pháp).

Ngoài ra ở tại Thái Lan, xương rồng bát tiên có tên là Siamese lucky Plant mang ý nghĩa loài thực vật may mắn của xứ sở này.

Ý nghĩa trong Thiên chúa Giáo

Ở phương Tây người ta gọi xương rồng bát tiên chính là “vòng gai của chúa”, “vương miện Jesus” hay “máu của chúa Kitô”.

Câu chuyện này được xuất hiện trong sách Phúc âm của các tông đồ sau sự kiện 13 đồng bạc. Cái giá phải trả cho sự phản bội của Giu-đa, Giêsu thành Nazareth bị bắt, bị đánh đập hành hạ, bị đặt một vòng gai trên đầu. Sau đó Giêsu bị đóng đinh lên thập giá ở đường Calvary. Giêsu đã chết như vậy, máu của người rơi xuống, thấm nhuộm vòng gai và nở thành những bông hoa rực rở.

Cũng như tất cả các công cụ khác có trong cái chết của Giêsu như thánh giá, các trụ cột, roi, búa và đinh… vòng gai đã trở thành một vật thiêng liêng. Từ đó các tín đồ Kitô giáo trồng loài cây gai này để tưởng nhớ Giêsu, người lãnh đạo của họ chết giữa khổ đau để cứu họ, các tín đồ tin rằng Giêsu sẽ phục sinh vào một ngày nào đó.

Ý nghĩa trong Đạo Giáo

Đối với các nước châu Á thì xương rồng bát tiên lại có ý nghĩa như một cây cát tường mang đến nhiều may mắn. Ở Trung Quốc thần thoại được kể như sau: có 8 vị tiên đó là Hà Tiên Cô, Hán Chung Li, Hàn Tương Tử, Lam Thái Hòa, Lã Động Tân, Tào Quốc Cữu, Thiết Quải Lý, Trương Quả Lão. Quyền năng của mỗi vị tiên này có thể chuyển thành Pháp khí với khả năng trao cho sự sống hoặc tiêu diệt ác quỷ. Theo truyền thuyết, khi Bát tiên hợp lại sẽ tạo ra sức mạnh vô biên.

Người Trung Quốc quan niệm rằng xương rồng bát tiên là tập hợp những đặt điểm sức mạnh của cả 8 vị tiên trên, trồng nó trong nhà sẽ xua đuổi tà ma, xương rồng lại là giống cây có thể hóa giải sát khí, nó sẽ mang đến nhiều phúc khí và may mắn.

Phân loại

Xương rồng bát tiên (Euphorbia milii) được chia thành các nhánh sau:

  • Euphorbia milii var. bevilanensis
  • Euphorbia milii thứ hislopii
  • Euphorbia milii thứ longifolia
  • Euphorbia milii thứ milii
  • Euphorbia milii thứ roseana
  • Euphorbia milii thứ splendens
  • Euphorbia milii thứ tenuispina
  • Euphorbia milii thứ tulearensis
  • Euphorbia milii thứ vulcanii.

Bình luận