Vân Anh

có tên khác ở Mỹ là hoa bông tai công nương (Lady's ear drops) là một chi có khoảng 100 loài hoa. Fuchsia thuộc Họ Anh thảo chiều (o­nagraceae). Đa số các loài phát xuất từ vùng rừng núi của Trung- và Nam Mỹ. Một số ít loài có nguồn gốc từ Tahiti và Tân Tây Lan.

Chi này được đặt tên theo bác sĩ và cũng là nhà nghiên cứu thực vật Leonhart Fuchs, mà sống trong thế kỷ 16.

Thông thường là hồng pha trắng, nhiều loại khác có màu đỏ tươi và tím. Có lẽ ngoạn mục nhất là những hoa mang màu đỏ thẫm rất tươi và màu tím đậm. Hoa Vân Anh có nhiều tên gọi thông dụng khác như bông hồng xứ Castle, phu nhân sành điệu, áo dạ hội,… Các tên gọi này có lẽ đã giải thích được tại sao hoa lồng đèn lại mang biểu tượng của “khiếu thẩm mỹ”. Hoa đăng hay hoa lồng đèn, gọi là Fuchsia ở Châu Mỹ, còn có tên khác ở Mỹ là hoa bông tai công nương (ladies eardrops) vì hoa rực rỡ, dáng bông tai lòng thòng xuống đất. 

Cây thuộc loại tiểu mộc cao đến khoảng 1m, cũng có khi mọc thành từng bụi, phát tán nhiều nên thường được trồng trong chậu hay cho leo trên giàn. Rất được ưa chuộng trồng treo trong nhà hay trước hàng hiên. Cành hoa thòng xuống để treo những hoa gần giống như các đèn lồng do nhụy hoa dài hơn cánh hoa với nhiều màu như đỏ, hồng, trắng, tím ... rất đẹp. 

Nhờ vào hình dáng hoa đẹp nên được xếp vào hàng cây cảnh thật sự, chớ những giống (genre) của Họ Oenotheraceae này là họ hoa Mươn của ta, với những tên thông dụng như Jussiaea suffruticosa, L.. ta gọi làRau Mươn. Hoặc một cây khác cùng Họ có tên là Jussiaea repens L., ta gọi là cây Rau Dừa Trâu, rất quen thuộc ở những ruộng đồng dùng làm món rau quen thuộc. Nhưng vì hoa của nó không có được một hình dáng đẹp như Hoa Đăng mà ta vừa nhắc trên nên không ai dùng làm kiểng. 

Phân bổ

Hoa lồng đèn có nguồn gốc từ Chi Lê, thuộc họ Oenotheraceae, chi Fuchsia xuất xứ từ vùng núi cao châu Mỹ và di thực vào Âu châu vào năm 1830, được vinh dự manga tên của Leonard Fuchs (1501-1566), nhà thực vật học nổi tiếng người Đức vào thế kỷ 16.

Hoa Vân Anh được du nhập vào Việt nam và trông nhiều ở Đà Lạt và Lâm Đồng. Người Lâm Đồng gọi nó là Hoa Lồng Đèn, người Đà Lạt, chắc là khu du lịch, nên có vẻ nho nhã hơn , khi chọn cái tên Hán Việt "Hồng Hoa Đăng" để gọi loài hoa yêu kiều này. Nói tóm lại, "Fuchsia", Hồng Hoa Đăng hay Hoa Lồng đèn, đều là tên gọi của Hoa Vân Anh.

Chăm sóc

Cách trồng hoa lồng đèn

Nhiệt độ ảnh hưởng đến cây lồng đèn

Nhiệt độ thích hợp cho cây tăng trưởng là 20-26 0C. Dưới 15 0C hay trên 30 0C là cây mọc yếu. Hoa tượng tốt cũng ở nhiệt độ từ 15 - 26 0C. Sau khi tượng ra, nhiệt độ tối hảo cho hoa phát triển từ 23 - 26 0C

Tưới tiêu và dinh dưỡng cho cây hoa lồng đèn

Cây luôn cần ẩm ướt, lưu ý nhiều về tưới tiêu, vào những thời kì căng thẳng tỉ như điều kiện ít ánh sáng hay nhiệt độ quá cao.
Hoa đăng cần nhiều phân bón. Tưới phân lỏng liên tục gồm 250-300ppm nitrogen (đạm) và potassium cho kết quả tốt ở môi trường không đất.

Nhân giống: Cắt cành lá cây gốc làm hom đem trồng tốt hơn cành ra hoa. Muốn cây chỉ ra lá cành thì dùng ngày ngắn ( ít hơn 12 giờ ánh sáng ) và giữ nhiệt độ dưới 21 0C. Dùng hom cành ngọn dài 7-8 cm với 2 hay 3 cặp lá trưởng thành và đem cắm ở môi trường ráo nước có PH 6-6,5. Khi đang mọc rễ, giữ môi trường nhân giống ở nhiệt độ 20-220C và dùng ngaỳ ngắn. Cần chừng 3 tuần lễ cho hom mọc rễ.

Môi trường tốt nhất cho cây hoa lồng đèn

Môi trường trồng cây lồng đèn, hoa đăng phải giữ được nước, nhưng phải dễ tháo nước, tháot nước tốt. Có giống mọc thẳng đứng có thể dùng một hom mà thôi trong chậu 10 - 13cm. Còn trồng giỏ treo 25 cm thì cần 3-5 hom

Khoảng cách giữa các cây hoa lồng đèn

Thoạt tiên có thể trồng chậu này qua chậu khác. Nhưng khoảng cách cuối cùng thích hợp trong chậu 10 cm đường kính là 2 hay 2, 5 cây cho mỗi square foot.

BẤM NGỌN

Khi cây có 4-5 cặp lá thì bấm ngọn. Fuchsia trồng chậu chỉ cần bấm 1lần

Chất điều hoa tăng trưởng cho cây hoa lồng đèn

Ở Âu châu, chất điều hoà tăng trưởng hay dùng nhất là daminazole ( B9 ) với kiểm soát bề cao của Fuchsia với nồng lượng 3000-4000 ppm. Phun xịt B9 lần đầu tiên lúc cây mới tăng trưởng khi thấy được ngọn chồi mới trên cây không bấm ngọn hay khi chồi dài 1-2cm trên cây bấm ngọn. Phun xịt B9 lần thứ 2, 10-14 ngày sau lần thứ nhất. Ancymidol ( A-Rest ) là thuốc xịt lá với nồng lượng 25-50 ppm hay trên rãnh với nồng lượng 0,25-1,5 mg cho mỗi 15 cm đường kính chậu trồng để có thêm nhiều hoa. Cyocel cũng có thể dùng phun xịt hay tưới vào rảnh thời gian phải xịt tương tự với dùng B9 nói trên. 

Nồng lượng Cycocel dùng là 3000-4000 ppm. Ethepon ( Florel ) tăng thêm cành và chồi hoa nhưng làm lá nhỏ đi, lóng ngắn lại, như vậy khỏi cần bấm ngọn, nhưng đôi khi làm hoa không nở. Xịt Ethepon trên lá với nồng lượng 500 ppm khi 4, 5 lá đã phát triển đầy đủ. Chất điều hoà tăng trưởng mới nhất là Bonzi cũng rất hiệu quả ở nồng lượng phun xịt 25-40ppm. Acid Gibberellic cũng hay được dùng để sản xuất chậu trồng các giống Fuchsia thân mộc co mau lẹ hơn. Acid Gibberrellic nồng lượng 200-400 ppm trên cây còn nhỏ và không bấm ngọn thì thời gian cho cây đủ cao lớn sẽ giảm đi, cây sẽ dài ra và cần đến trụ chống đỡ.

Bệnh

Các loài sâu ảnh hưởng đến hoa lồng đèn

Bướm trắng hay phá hoại Fuchsia nhất. Rầy mềm (Aphids) làm quăn lá và cũng làm cây trồng hư hại lớn.Ngoài ra còn có bù lạch (Thrips), rệp bột (Mealy bugs) nhện đỏ (Spider mites)rệp vảy (Scales)..

Bệnh cây hoa lồng đèn

Bệnh rỉ có thể làm nhân giống và sản xuất cây mất mát nhiều. Vài giống kháng được bệnh rỉ. Làm cây thoáng khí, khoảng cách thích hợp và giữ gìn vệ sinh cây tốt là phương pháp ngừa trừ bệnh. Botrytic blight (Botritic cinerea) thối rễ do nhiều loài khuẩn gây ra khi môi trường quá ẩm ướt.

Tác dụng y học

Chưa có nghiên cứu khoa học hoặc công bố chính thức nào về tác dụng chữa bệnh từ cây hoa vân anh / lồng đèn.

Giá trị kinh tế

Hoa lồng đèn chậu treo dùng trang trí trước hiên nhà, trang trí cửa sổ, ban công, sân thượng, trang trí quán cafe, nhà hàng… hoặc làm chậu treo triển lãm.

Ý nghĩa

Hoa lồng đèn có ý nghĩa về khiếu thẩm mỹ.

Hoa Lồng đèn có nhiều tên gọi thông dụng khác như bông hồng xứ Castle, phu nhân sành điệu, áo dạ hội,… Các tên gọi này có lẽ đã giải thích được tại sao hoa lồng đèn lại mang biểu tượng của “khiếu thẩm mỹ”.

Trong ngôn ngữ của loài hoa, hoa lồng đèn biểu hiện sự nồng nhiệt và ám chỉ yêu với tất cả trái tim.

Phân loại

Giống hoa đăng Fuchsia gồm khoảng 100 loài, mọc như lùm bụi cây mộc. Hoa đăng trồng trọt là thành quả tuyển chọn lại tạo giữa 2 loài F.fulgens và F. mangellanica. F. fulgens là một lùm bụi cao khoảng 1, 2- 1,8 m, nguồn gốc Mexico F.mangellanica nguồn gốc Chi lê và Á Căn Ðình cũng là một lùm bụi nhưng lại có thể mọc cao đến 3,5 cm. Các cây thứ hoa ở thị trường có thể mọc thẳng đứng hay thân bò ngang. Loại Black Prince, Beacon, Winston Churchill là những thí dụ cây mọc thẳng đứng. Black Eyes, Starry Trail, Swingtime… là những cây mọc bò ngang.

Bình luận