Uất Kim Hương

Hoa tu-líp (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp tulipe) (danh pháp khoa học: Tulipa), còn được viết là tulip theo tiếng Anh, còn có tên gọi khác là uất kim hương (chữ Hán: 鬱金香), uất kim cương (biến âm của uất kim hương), là một chi thực vật có hoa trong họ Liliaceae.

Tulip có nguồn gốc từ Châu Âu. Được trồng nhiều ở Hà Lan.  Ở Việt Nam, Tulip được trồng chủ yếu ở Đà Lạt. Từ năm 2003 đến nay, Tulip bắt đầu trồng thử nghiệm ở Mộc Châu- Sơn La , tuy nhiên với quy mô nhỏ. Tulip là một trong những loại hoa có hình dáng, màu sắc đẹp, được nhiều người ưa thích.

Tulip là cây chịu rét khá, chịu nóng kém, ưa khí hậu mát ẩm, nhiệt độ thích hợp ban ngày là 16-20oC, ban đêm là 10oC -15oC. Dưới 10oC và trên 25oC cây sinh trưởng kém, hoa dễ bị mù.

Đất quá khô hoặc quá ẩm đều ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát dục của Tulip. Thời kỳ đầu cây cần nhiều nước (tương đương độ ẩm đất 75-80%), thời kỳ ra hoa cây cần ít nước hơn (độ ẩm đất 65-70%). Độ ẩm đất trung bình 70-75%, độ ẩm không khí 80-85% là thích hợp với cây Tulip.

Tulip không trồng trực tiếp vào đất mà trồng trên giá thể, tốt nhất là giá thể mùn cưa, trấu hun, phân chuồng khô hoai, phân vi sinh, đất phù sa, thoát nước tốt, pH từ 5,5-6,5, EC 1,5.

Phân bổ

Mặc dù tulip được xem là một trong những biểu tượng của xứ sở Hà Lan nhưng nó lại có xuất xứ từ Udebekistan , một nước thuộc miền Trung Á thuộc nước Liên Xô cũ.

Hoa tulip được đưa từ Đế quốc Ottoman vào Châu Âu vào giữa thế kỷ 16 và rất được ưa chuộng tại Các tỉnh thống nhất. Việc trồng hoa tulip tại Các tỉnh thống nhất nhìn chung được cho là đã bắt đầu từ khoảng năm 1593 khi nhà thực vật học người Flander Charles de l'Écluse được bổ nhiệm vào một vị trí tại trường Đại học Leiden và xây dựng nên vườn thực vật hortus academicus. Ở đây, ông trồng bộ sưu tập củ tulip của mình do Đại sứ của Hoàng đế Ferdinand I (Đế quốc La Mã Thần thánh) tại Thổ Nhĩ Kỳ, ông Ogier de Busbecq. Loại cây này có thể chịu đựng được điều kiện khắc nghiệt của Vùng đất thấp, và ngay sau đó trở nên rất được ưa chuộng.

Loại hoa này nhanh chóng trở thành một xa xỉ phẩm, một biểu tượng cho địa vị. Chúng được phân thành các nhóm; tulip đơn sắc như đỏ, vàng hay trắng được gọi là Couleren, ngoài ra còn có các loại Rosen (đỏ hoặc hồng trên nền trắng) và Violetten (tím hoặc hoa cà trên nền trắng) và ít gặp hơn và được ưa chuộng nhất là Bizarden (đỏ, nâu hay tím trên nền vàng). Những củ tulip kỳ lạ và rất được săn đón này sẽ cho ra những bông hoa có màu sắc sặc sỡ với sọc và ánh hồng trên cánh hoa.

Hoa tulip xuất xứ là một loài hoa dại, mọc ở Trung Á, lần đầu tiên được trồng ở Thổ Nhĩ Kỳ vào khoảng năm 1000 sau công nguyên. Các trung tâm phát sinh của loài hoa này nằm ở dãy Thiên Sơn và dãy Pamir gần Is lanabad ngày nay, vùng gần giữa Nga và Trung Quốc. Chính từ khu vực này, loài hoa tulip đã phát triển rộng sang khác về phía Tây và phía Tây Bắc, về phía Đông và sang tận Trung Quốc và Mông Cổ. Vùng đất thứ hai của tulip được hình thành là vùng Aidắc - bai - zan và Acmenia. Từ những khu vực này, loài hoa tulip lại tiếp tục phát triển mạnh sang những vùng lân cận, trong đó có vùng đất bao la của Châu Âu. Sau đó loài hoa này được Carolus - Closius một nhà sinh vật học nổi tiếng của Áo đưa vào Tây Âu và Hà Lan khoảng thế kỷ 17 được trồng trang trí trong vườn để chơi hoa tươi hoặc sử dụng làm thức ăn.

Những năm 1936 - 1937 tulip bắt đầu nổi tiếng, thậm trí hoa còn được bán theo cân khi vẫn còn ở trong vườn. Nhiều loại tulip đắt giá, một vườn hoa đắt ngang một căn nhà ở Amsterdam. Tulip nổi tiếng bởi màu sắc tươi sáng trông như những đốm lửa kết thành hình hoa. 

Ngày nay, chúng ta vẫn tìm thấy loài hoa này mọc tự nhiên rất nhiều nơi trên các quốc gia Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Vịnh Ban - căng, Thuỵ sĩ, Pháp, Ý. Tại Hà Lan hoa tulip vẫn đang rất thịnh hành, là nguồn hàng xuất khẩu có giá trị của Hà Lan. 75% hoa tulip trồng ở Hà Lan dành cho xuất khẩu. 

ở Việt Nam, Tulip được trồng chủ yếu ở Đà Lạt. Từ năm 2003 đến nay, Tulip bắt đầu trồng thử nghiệm ở Mộc Châu – Sơn La và một số tỉnh ở miền Bắc.

Chăm sóc

1. Công tác chuẩn bị 

– Chọn thời vụ trồng: Thời điểm trồng từ khoảng 15/11 – 30/12 tùy theo thời gian sinh trưởng của từng giống và tình hình thực tế của hàng năm (thời điểm thu hoa đúng vào tết Nguyên đán). – Chuẩn bị giá thể, chậu trồng: Vụn xơ dừa, trấn hun, phân chuồng mục, đất sa được trộn theo tỉ lệ 1:1:1:1 sau đó xử lý nấm bệnh bằng biện pháp xông hoá chất trước khi trồng 2 – 3 tuần. Chậu để trồng cây có thể sử dụng các loại chậu trồng bằng nhựa cứng, nhựa mềm hoặc chậu sứ, có đường kính 7 – 10 cm hoặc 18 – 20 cm trồng từ 1 – 3 cây/chậu. – Chuẩn bị nhà lưới: Sử dụng nhà lưới đơn giản bằng vật liệu tre, có phủ ni lon để che mưa và tiện điều chỉnh theo điều kiện sinh trưởng của cây. 

2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc

Xử lý củ giống trước khi trồng Củ giống được chuyển về thường chưa đủ thời gian xử lý lạnh nên thường phải được xử lý lạnh thêm từ 2 – 3 tuần. Trước khi đưa vào xử lý lạnh trồng luôn củ vào chậu để hạn chế gãy mầm và đứt rễ. * Kỹ thuật vào chậu Đối với chậu có đường kính 7 – 10 cm trồng 1củ/chậu, chậu có đường kính 18 – 20 cm trồng 3củ/chậu. Cho giá thể vào khoảng 2/3 chậu, đặt củ theo hướng thẳng đứng, mầm hướng lên trên. Sau đó lấp tiếp giá thể cho đến khi ngập củ. * Kỹ thuật tưới nước Từ 7 – 10 ngày đầu thường xuyên tưới nước giữ cho đủ ẩm để củ bật mầm và ra rễ tốt hơn. Sau đó giảm dần lượng nước tưới, duy trì độ ẩm của giá thể từ 65 – 75%

3. Kỹ thuật bón phân thúc 

– Lượng phân bón cho 1 sào Bắc bộ + NPK dễ tan, chuyên dùng cho hoa và cây màu: 18 kg/sào + Các loại phân đơn: Phân lân: 7 kg/sào Phân Kali: 5 kg/sào (sử dụng K2NO3) Phân Đạm: 4 kg/sào (sử dụng CaNO3) + Các loại phân bón qua lá chuyên dùng cho hoa: 720 gói/sào – Cách bón: + Từ 7-10 ngày đầu chỉ duy trì độ ẩm, không sử dụng bất kỳ loại phân bón nào cho cây. Khi mầm đạt chiều cao 10 – 12cm bắt đầu cho bón phân. Hoà loãng lượng phân theo nồng độ 0,5% để tưới cho cây. Khoảng cách giữa 2 đợt bón từ 8 – 10 ngày. + Thường xuyên sử dụng các loại phân qua lá chuyên dùng cho hoa phun định kỳ 5 – 7 ngày/lần để hoa đạt chất lượng cao hơn. 

4. Kỹ thuật điều khiển sinh trưởng cho hoa

– Biện pháp kích thích sinh trưởng, phát dục: Trong điều kiện thời tiết mùa Đông của miền Bắc, nếu trước khi thu hoạch 15 ngày, nụ hoa còn nhỏ hơn 2 cm có thể dùng nilon quây kín và thắp điện 4 tiếng vào ban đêm để rút ngắn thời gian sinh trưởng. – Biện pháp kìm hãm sinh trưởng, phát dục: Muốn kéo dài thời gian sinh trưởng của Tulip cần kết hợp các biện pháp như hạ nhiệt độ (đưa vào xử lý trong kho lạnh), giảm ánh sáng (bằng lưới cắt nắng).

Bệnh

I. Sâu hại: Tuylip rất ít bị sâu hại, một số loại sâu hại chính là:

1. Rệp:chủ yếu là rệp xanh đen, rệp bông.

- Triệu chứng: Thường làm cho cây còi cọc, ngọn quăn queo, nụ bị thui, hoa không nở được hoặc dị dạng, thường gây hại nặng ở những năm độ ẩm cao.

- Phòng trừ: Sử dụng Karate 2,5 EC liều lượng 10 - 15 ml/bình 10lít, Ofatox 400EC hoặc Supracide 40ND liều lượng 10 - 15 ml/bình 10 lít, Actara 25WG liều lượng 25-30g/ha...

2. Sâu đục rễ, củ:

- Triệu chứng: Sâu ký sinh mặt ngoài rễ, củ, hút dịch rễ, ảnh hưởng tới sinh trưởng của cây, làm lá vàng, nghiêm trọng hơn là làm cho cây chết khô, tác hại chủ yếu vào lúc cây đang sinh trưởng và thời kỳ cất trữ củ.

- Phòng trừ: Không bón quá nhiều phân đạm; Dùng thuốc phòng trừ: Basudin rắc vào đất 1kg/ 1m3 giá thể

3. Sâu hại bộ cánh vẩy (Sâu khoang, sâu xanh, sâu xám)

- Triệu chứng: Sâu tuổi nhỏ ăn phần thịt lá để lại lớp biểu bì phía trên. Sâu tuổi lớn ăn khuyết lá non, ngọn non, mầm non, khi cây có nụ sâu ăn đến nụ và làm hỏng nụ, hoa. Sâu chỉ phá hại ở thời kỳ cây non

- Phòng trừ: bắt thủ công bằng tay, thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, sử dụng Supracide 40 ND liều lượng 10 –15 ml/bình 10 lít, Pegasus 500 SC liều lượng 7 - 10 ml/bình 10 lít, Ofatox 400 EC liều lượng 8 - 10 ml/bình 10 lít, Actara, Regon 25WP liều lượng 1g/bình 10 lít, phun 2 bình cho 1.000 chậu.

II. Bệnh hại

1. Bệnh thối gốc, rễ:

- Triệu chứng: Gốc cây bị mềm, thối, có màu xanh tối, màu tro đen, rồi lan lên phía trên, lá bị vàng, nếu bệnh nặng, thân bị cong queo, dòn, gãy

- Phòng trừ: Khử trùng, tiêu độc đất; dùng thuốc sát khuẩn phun vào giá thể trước khi trồng; giữ cho đất thoát nước tốt, không được để đất ẩm ướt lâu; che nắng để giảm nhiệt độ đất và giữ ẩm.

2. Bệnh mốc tro: 

- Triệu chứng: Bệnh hại lá, nụ, hoa. Trên lá thường thấy các đốm tròn, bầu dục, to nhỏ không đều, màu nâu trong suốt, trời ẩm ướt sẽ lan rộng ra thành những vòng. Bệnh nặng làm mất hoàn toàn giá trị của hoa

- Phòng trừ : Không tưới đẫm nước, không tưới lên lá và để nước đọng ở rãnh; Dùng thuốc phun phòng : Funguran 50 WP, champion 75WP, liều lượng 15-20 g / bình 10 lít, phun 2 bình cho 1.000 chậu.

Tác dụng y học

Trong y học hoặc ứng dụng y tế, tulip gần như không có giá trị. Thậm chí hoa còn có thể độc hại cho con người và động vật (ví dụ như ngựa, chó và mèo cũng như cho động vật gặm nhấm). Các Tulipanin chứa trong củ và mầm có thể gây ra nôn mửa, và các rối loạn dạ dày và đường ruột, dạ dày quặn thắt và những điều khác

Giá trị kinh tế

Tulip là cây cảnh quan trọng, vừa như hoa vườn vừa như hoa trang trí. Khoảng 80% sản lượng thế giới đến từ Hà Lan. Tại đó hiện đang vun trồng khoảng 1200 loại, tuy nhiên, khoảng 40 loại phổ thông nhất được trồng trên một nửa diện tích trồng trọt. Trong số hơn 9500 ha đất trồng trọt hoa tulip tại Hà Lan thì khoảng 90% là Tulipa Gesneriana, phần còn lại chủ yếu là Tulipa kaufmanniana, Tulipa greigii, và Tulipa fosteriana.

Hoa tulip có đặc điểm màu sắc sặc sỡ, có loại có mùi thơm nhẹ có loại không, hoa có giá trị thưởng thức cao. Hoa được sử dụng trong các ngày lễ hội lớn trong nước và quốc tế, ngày tết, làm quà tặng rất trang trọng. Với giá trị thưởng thức như: Hoa cắt cành, trồng chậu, trồng thảm. Ngoài ra hoa còn dùng để tinh chế dầu thơm cung cấp cho ngành công nghiệp Mỹ phẩm, nước hoa, bánh kẹo,… 

Bên cạnh việc phục vụ nhu cầu giải trí, thưởng thức…hoa tulip còn mang lại nguồn lợi kinh tế cao. Ở Việt Nam vào dịp tết Nguyên Đán hoa bán với giá từ 20.000 – 25.000 đồng/cây lợi nhuận từ 200-250%. Ở Hà Lan hàng năm thu 300 triệu USD từ việc trồng hoa tulip. 

Ý nghĩa

Hoa Tulip nói chung là biểu tượng của tình yêu ngọt ngào, lãng mạn và sức sống mãnh liệt. Khi chàng trai dành tặng cho cô gái nào đó một bó Tulip cũng có nghĩa rằng chàng trai đó đang muốn bày tỏ tình cảm và sự ngưỡng mộ của mình với cô gái ấy. Ngoài ra, những người phương Tây vẫn thường lấy hình ảnh những bông hoa Tulip để so sánh với những thiếu nữ sở hữu vẻ đẹp hoàn hảo.

Ý nghĩa hoa Tulip theo màu sắc

Hoa Tulip đỏ

Giống như hoa hồng đỏ, hoa Tulip đỏ cũng thể hiện sự ngọt ngào và cháy bỏng trong tình yêu. Chính vì thế, loại hoa này thường được sử dụng trong trang trí tiệc cưới, hoa cầm tay cô dâu và cũng được những cặp tình nhân dành tặng cho nhau trong ngày lễ tình nhân 14/2.

Hoa Tulip vàng

Những bông Tulip vàng sẽ giúp bạn gửi tới nàng thông điệp “Nụ cười của em đẹp như những tia nắng ấm áp sưởi ấm trái tim lạnh lẽo lâu nay của anh.”

Hoa Tulip trắng

Hoa Tulip trắng là biểu tượng của một tình yêu thuần khiết, trong sáng. Ngoài ra, hoa Tulip trắng cũng được dùng để chỉ sự sang trọng và vẻ đẹp kiêu sa của những cô gái.

Hoa Tulip đen

Hoa Tulip đen còn được gọi là “Queen of the night – Nữ hoàng của bóng đêm”. Loài hoa Tulip này là biểu tượng của thứ tình yêu bất diệt.

Hoa Tulip xanh

Những bông hoa Tulip xanh là biểu tượng của sự chân thành không chỉ trong tình yêu mà còn trong tất cả những mối quan hệ khác như tình bạn, tình cảm gia đình…

Hoa Tulip cam

Hoa Tulip cam là biểu tượng của sự đam mê và tình yêu mãnh liệt sẵn sàng vượt qua mọi trở ngại, thách thức để được ở cạnh người mình yêu thương.

Hoa Tulip Hồng

Hoa Tulip hồng thể hiện tình yêu nhẹ nhàng, e ấp của một tình yêu vừa mới chớm nở. Không nồng cháy như Tulip đỏ nhưng Tulip hồng cũng không hề thiếu sự lãng mạn.

Hoa Tulip tím

Hoa Tulip tím đại diện cho tình yêu chung thủy và đầy lãng mạn.

Hoa Tulip nhiều màu

Những bông hoa Tulip nhiều màu thường được dùng để so sánh với những đôi mắt đẹp, lấp lánh của những nàng thiếu nữ.

Phân loại

Tulip là loài hoa có nhiều giống nhất nhì trong các loài hoa. Hiện nay, có khoảng hơn 100 giống loài hoa này trên khắp thế giới với những bông hoa đẹp vô cùng, và màu sắc thật quyến rũ. Trong đó, Hà Lan là quốc gia trồng và phát triển nhiều giống hoa nhất, ví dụ như giống Single Late, Crystar Satar, Orange Balloon, Pink Present...đều có nhiều màu sắc và hình dáng hoa vô cùng đặc biệt và tinh tế.

Bình luận