Trang

Miền Bắc còn gọi là hoa Mẫu đơn hay hoa Đơn có giống màu đỏ, giống màu vàng và màu trắng. Giống cho hoa màu đỏ thấp cây, hoa nhỏ gọi là đơn Thái Lan, giống hoa to gọi là giống Nhật Bản song thực chất nó có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới, đều thuộc họ cà phê (Rubiaceae). Giống hoa đỏ thường mọc dại ở vùng đồi núi trung du.

Thông tin chung

Tên thường gọi: Trang
Tên khác: Mẫu đơn, Trang đỏ, Trang trắng, Trang cam, Trang thái, Trang son, Trang lùn, Trang hường, Trang đen
Tên tiếng Anh: Ixora species
Tên khoa học: Ixora spp.
Thuộc họ Cà phê - Rubiaceae

Mô tả

Cây nhỡ, phân cành nhiều. Cành non ráp, dẹt, màu nâu nhạt, sau tròn, màu xám nhạt. Lá hình bầu dục hơi nhọn đầu, mọc đối. Hoa hợp thành cụm khá lớn ở ngọn cành, màu đỏ. Đài 4, tràng 4, ống tràng hẹp.

Ra hoa chủ yếu vào mùa hè, chịu đất xấu khô, chịu ánh sáng và bóng râm được, chăm sóc tốt hơn vẫn to và sai, hoa thường mọc ở đầu cành. Có thể cho quả chín màu đen, quả mọng. Bông trang chủ yếu trồng ra đất hay bồn, cũng có thể trồng vào chậu và uốn tạo dáng. Giống hoa nhỏ mời nhập từ Thái Lan trồng trong chậu đẹp.

Phân bổ

Nguồn gốc xuất xứ: Thái Lan

Vùng phân bố chủ yếu của các loài trong họ này là ở các vùng nhiệt đới châu Á, châu Phi, trên các đảo Thái Bình Dương và vùng châu Mỹ la tinh.

Phân bố ở Việt Nam: rộng khắp. Ở nước ta, cây mọc hoang phổ biến ở các đồi khô, chua vùng trung du, thường mọc xen với các loại sim mua

Chăm sóc

Cây bông trang được trồng bằng cách giâm cành, chiết canh, gieo hạt hoặc tách gốc thành những cây con. Trong đó phương pháp phổ biến là phương pháp giâm cành vì đảm bảo cho cây phát triển sinh trường mạnh mẽ nhất.

Chọn cây bố mẹ khỏe mạnh, không sâu bênh sau đó dùng dao kéo cắt cành giâm rồi xử lý ngay vơi thuốc ra rễ đồng thời đưa cành giâm vào nơi thoáng mát, tưới nước dể giữ ẩm cho cành giâm được tươi hơn.

Trước khi giâm cành cần đảm bảo cho giống luôn được khỏe mạnh không bị nấm mộc, cắm cành giống xuống không nên cắm quá sâu trong đất và cắm xong phải tưới nước luôn để đảm bảo độ ẩm cho cây.

Cách chăm sóc cây bông trang

Trong khi ươm giống và một thời gian cây ra rễ, mọc chồi mới thì cần chú ý đến những yếu tố ánh hưởng đến cây trồng như môi trường, sâu bệnh, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, nước….

- Độ ẩm: Trong 15 ngày đầu bạn cần lưu ý đến độ ẩm của cây và cần che chắn cho giống thật tốt, tránh thoát hơi nước nhanh sẽ dẫn đến tình trạng khô héo giống. Vậy nên 1 ngày tưới nước 1 hoặc 2 lần, nên phun sương để giữ ẩm. Thời gian sau có thể 2 đến 3 ngày tưới 1 lần tùy vào thời tiết.

- Ánh sáng: giai đoạn đầu khi giâm cành thì cần ít ánh sáng hơn nên cần phải che chắn nhiều song đến khi cây phát triển cho nhiều cành lá thì nên cho tiếp xúc với ánh sáng để đảm bảo cho quá trình quang hợp được diễn ra.

- Phân bón: Trong từng giai đoạn của cây nên phải bón phân để cây phát triển mạnh. Khi ươm cần bổ sung phân hữu cơ vi sinh. Được khoảng hơn 2 tháng có thể bón NPK . Cần phải tưới nước đều sau khi bón phân.

Bệnh

Khi phát hiện ra sâu bệnh bạn cần loại bỏ cây giống đó đi, nếu cây đã lớn thì cần cắt tỉa cành sâu bệnh để không lây qua các cành khác. Hoặc các bạn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sau khi được tư vấn.Cần đảm bảo đủ nước cho cây trồng sinh trưởng và cắt tỉa cành hợp lý như vậy cây sẽ cho hoa được tươi đẹp hơn nữa.

Tác dụng y học

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, hành khí giảm đau, hoạt huyết tán ứ. Ở Ấn Độ, người ta dùng như thuốc làm dịu, làm săn da, lợi tiểu, kháng sinh.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ta thường dùng rễ làm thuốc hãm uống để lọc trong nước tiểu trong chứng đái đục. Ở Trung Quốc, thường dùng rễ, lá trị:

1. Cảm sốt, nhức đầu

2. Phong thấp đau nhức

3. Kinh nguyệt không đều, đau bụng do tích huyết

4. Kiết lỵ

5. Huyết nhiệt mụn nhọt lở ngứa; 6. Đái đục ra máu. Liều dùng 6-12g rễ, 20-30g lá. ỞẤn Độ, rễ được dùng trị sốt, lậu, ăn kém ngon, ỉa chảy và kiết lỵ; còn được dùng trị chỗ đau và loét mạn tính. Lá cũng được dùng trị lỵ, khí hư. Hoa được dùng trị lỵ, khí hư, thống kinh, ho ra máu và viêm phế quản xuất huyết. Người ta còn dùng nước sắc hoa hay vỏ cây để rửa mắt đau, vết thương và loét.

Đơn thuốc:

Chữa mẩn ngứa: Đơn đỏ 25g, dùng riêng hay phối hợp với Đơn tướng quân. Ké đầu ngựa, Mã đề, mỗi vị 15g, sắc uống.

Kiết lỵ: Rễ tươi Đơn đỏ 120g ngâm trong 47g rượu trong 15 ngày, chiết ra uống hàng ngày.

Trường hợp phụ nữ bị thống kinh (đau bụng khi hành kinh), đau đầu, thì có thể dùng 10 gr hoa mẫu đơn đem sắc (nấu) lấy nước uống (có thể cho vào một ít đường cát trắng).

Chị em có tình trạng trước mỗi kỳ kinh hay bị đau bụng, đau vùng bụng dưới, có thể dùng bài thuốc: lấy 10 gr hoa mẫu đơn, 10 gr hoa biển đậu đem nấu lấy nước uống thay cho trà trong ngày.

Chị em đến kỳ kinh mà không có kinh, tay chân lạnh, kèm đau vùng eo và bụng; hoặc bị chứng xích bạch đới (khí hư ở phụ nữ) có thể dùng 10 gr hoa mẫu đơn, 10 gr hoa quế đem nấu lấy nước uống thay cho trà để cải thiện bệnh. Có thể cho vào ít đường để dễ uống.

Sản phụ sau sinh bị tình trạng chảy máu cam, có thể dùng vỏ của thân cây hoa mẫu đơn (đông y gọi là vị thuốc mẫu đơn bì hay đan bì) cùng các vị thuốc khác: bồ hoàng, trắc bách diệp, hoàng cầm, bạch linh (mỗi loại bằng nhau, 8 gr) đem nấu lấy nước uống thay trà.

Để giúp điều kinh hoạt huyết, cải thiện kỳ kinh của phụ nữ không thuận, có thể dùng bài thuốc sau: một ít hoa mẫu đơn, cùng 8 gr vị thuốc đương quy, 12 gr thục địa, 6 gr bạch thược, 20 gr xuyên khung. Hoa mẫu đơn rửa sạch rồi cùng các vị thuốc, nửa lít nước cho vào nồi, nấu đến sôi, hạ lửa nhỏ nấu thêm mươi phút nữa, gạn lấy nước, bỏ bã thuốc. Dùng nước này đem nấu với cá, nêm nếm gia vị vừa dùng.

Nam giới bị tình trạng hạ bộ nổi mụn nhọt, có thể dùng bột nghiền từ vỏ thân cây hoa mẫu đơn, bằng cách: một ngày dùng 3 lần, mỗi lần 4 gr uống với nước.

Giá trị kinh tế

Bụi cây trang đỏ có chùm hoa màu đỏ rực. Cây trang thái đỏ là loại cây có hoa dùng nhiều nhất trong nhóm hoa trang và  cây được trồng sân vườn, công trình, trang trí vườn hoa công viên, trồng đường viền hoặc trồng hàng rào. Cây được trồng lâu năm có thể tạo dáng bằng cắt xén với nhiều kiểu như hình cầu, hình chóp,…

Cây trang thái đỏ có thể được trồng ngoài luốn, sau đó bứng gốc vào chậu, ghép nhánh hoặc trồng vào chậu và uốn tạo dáng bonsai. Các bonsai mini với trang thái đỏ đang được bán rất chạy trong thị trường tiêu dùng và chiếm được nhiều cảm tình của người yêu hoa, cây cảnh.

Ý nghĩa

Cây mẫu đơn ta hay trang thuộc cây cho hoa đẹp đến diệu kỳ, cây không chỉ tượng trưng cho sự giàu có, sự thình vượng và sắc đẹp mà nó còn tượng trưng cho những cuộc hôn nhân hạnh phúc với nhiều con cháu.

Phân loại

Các loại trang trồng, theo màu sắc khác nhau ở Việt Nam gồm một số loài như:

Trang đỏ gồm các loài:

  • Ixora chinensis Lam. - Trang đỏ
  • Ixora coccinea L. - Trang son
  • Ixora coccinea var. compata Pierre ex Pit. - Trang lùn, Trang Thái, Trang lá nhỏ
  • Ixora duffii T. Moore - Trang đỏ
  • Ixora rosea Wall. - Trang hường

Trang vàng gồm các loài:

  • Ixora chinensis Lam.var. lutea - Trang vàng
  • Ixora coccinea var. caudata Pierre ex Pit. - Trang cam
  • Ixora stricta Roxb. - Trang vàng

Trang trắng gồm các loài:

  • Ixora finlaysoniana Wall. - Trang trắng, Trang thơm
  • Ixora nigricans R. Br. & W. & Arn. - Trang đen, Trang trở đen

Bình luận