Sen Cạn

Họ Sen cạn (danh pháp khoa học: Tropaeolaceae) là một họ nhỏ có 3 chi và khoảng 80-90 loài thực vật thân thảo, mềm, bò trên mặt đất. Một chi là Tropaeolum, được biết đến dưới tên gọi phổ biến là sen cạn, bao gồm một số loài cây hoa phổ biến trồng trong vườn, cũng như có một loài (mashua - T. tuberosum) là cây cung cấp rau ăn ở vùng Nam Mỹ.

  • Sen cạn có tên khác: Hạn hà thảo, Hà diệp liên.
  • Màu sắc: đỏ, cam, vàng. 
  • Sen cạn là loại cỏ một năm thuộc họ Kim liên.
  • Đường kính hoa sen cạn: 3 – 5cm
  • Chiều cao thân: 30 – 50 cm

Thời gian hoa sen cạn nở là tháng 6 – 10. Cây sen cạn vốn là loại hoa dại mọc hoang ở vùng khí hậu lạnh thuộc Nam Mỹ, vì thể cây không chịu được nhiệt độ và độ ẩm cao. Để hoa sen cạn nở đẹp, điều quan trọng khi gieo trồng là chú ý tránh cái nóng và độ ẩm của mùa hè. Mùa hè nên đặt cây hoa sen cạn trong bóng râm. Những mùa khác nên đặt cây nơi có đủ ánh nắng, điều kiện thoáng gió tốt. Hoa và lá có thể dùng làm salad, hạt đập nhuyễn có thể dùng làm gia vị.

Phân bổ

Cây sen cạn có nguồn gốc ở Peru, vào thế kỷ XVI người ta tìm thấy nó, thông qua màu hoa đỏ nên gọi là hoa màu máu của Peru. Sau đó cây được trồng sang các nước khác của châu Mỹ, từ Chi Lê đến Mexico. Hiện nay, loại cây này được nhập trồng khá phổ biến ở Việt Nam.

Chăm sóc

Hướng dẫn trồng hạt giống hoa sen cạn

1. Chuẩn bị

– Hạt giống hoa sen cạn: Cần thiết phải lựa chọn hạt giống có chất lượng tốt, để đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao, cây phát triển tốt, sức đề kháng cao, cho hoa nở đẹp, dày bông.

– Đất trồng: Có thể chọn đất tribat, giả thể hữu cơ, đất thịt, đất phù sa hoặc hỗn hợp đất phù sa + trùn quế. Yêu cầu đất trồng phải đủ dinh dưỡng, khả năng thoát nước tốt, đất tơi, xốp, không mầm bệnh.

– Bầu ươm; chậu trồng hoa, giỏ treo.

– Bình tưới 1 lít hoặc 2 lít.

2. Gieo hạt

– Thời vụ: Giữa tháng 3 đến giữa tháng 4.

– Trước khi gieo thì dùng tay lột nhẹ bỏ lớp vỏ của hạt, sau đó ngâm vào nước ấm qua đêm để tạo điều kiện cho hạt nhanh nảy mầm.

– Đổ đất trồng vào 3/4 bầu ươm. Mỗi một bầu chỉ nên gieo 1 hạt. Dùng ngón tay chọc 1 lỗ giữa bầu, bỏ hạt vào đó. Nhẹ nhàng phủ một lớp đất mỏng lên trên.

– Dùng bình xịt tưới nhẹ nhàng làm ẩm đất và hạt.

– Duy trì tưới nước từ 5-7 ngày, hạt giống sẽ nảy mầm.

– Tiếp tục chăm sóc cho cây đến khi có 4-5 lá thật thì có thể bứng ra trồng riêng. Khoảng cách giữa các cây chừng 10cm nên số lượng cây mỗi chậu tùy thuộc vào kích thước chậu.

3. Chăm sóc

– Sau 7-10 ngày chuyển ra trồng chậu, nên hòa loãng phân NPK với nước sạch và tưới cho cây để kích thích tăng trưởng.

– Tưới nước hàng ngày cho cây ngày 1 lần vào sáng sớm hoặc chiều tối.

– Vì hoa sen cạn là loại cây thân bò nên khi trồng trong chậu hoặc giỏ sẽ rủ xuống rất đẹp. Nhưng đồng thời thân bò sẽ dễ có các lá thối, khô, nên cần loại bỏ những lá này để tránh ẩm mốc, sinh bệnh.

Bệnh

  • Lá vàng rồi cây chết: Nguyên nhân do thiếu nước, quá nhiều nước, nhiệt độ quá cao hoặc thiếu ánh sáng. Vì vậy bạn nên điều chỉnh lượng nước tưới, tưới điều độ, Nếu trời quá nắng có thể di chuyển chậu cây vào nơi thoáng mát, nhiệt độ vừa phải.
  • Rệp lá: phun thuốc trừ rệp không nên xối nước mạnh vào lá làm hỏng cây

Tác dụng y học

Các bộ phận của sen cạn như lá, hoa, quả, hạt đều được dùng làm thuốc. Có thể thu hái toàn cây quanh năm. Thường người ta hái những nụ hoa đầu tiên, các cành hoa mới nở và một số lá để làm thuốc, phân cây còn giữ gìn cho sinh trưởng, phát triển bình thường. Để lấy hạt, đợí đến khi quả thật chín, thu hái và giữ lại một phần để gieo, còn phần nhiều đem dự trữ dùng dần khi cây không có hoa và nụ hoa.

Hoa sen cạn được người dân Peru sử dụng làm thuốc từ rất lâu đời, chữa trị một số bệnh viêm nhiễm như viêm phế quản, viêm bàng quang. Hoa sen cạn cũng chứa một lượng Vitamin C khá cao (130mg trong 100g hoa tươi).

Theo Đông y, sen cạn có vị cay, chua; tính mát, tác dụng thanh nhiệt giải độc, lương huyết (làm mát máu) cầm máu, điều kinh, lợi tiểu, nhuận trường, trị ho và chữa được bệnh hoại huyết (scorbut). Ngày dùng 15 – 30g lá tươi hoặc 2 – 3g hạt, sắc uống.

Sau đây là một số cách dùng sen cạn để chữa bệnh:

– Chữa ho, viêm phế quản mãn tính, viêm phổi: Lá sen cạn tươi 20 – 30g hoặc hạt sen cạn 2 – 3g; giã nhỏ; hãm với lQOml nước sôi trong 5-10 phút. Chia 2-3 lần uống sau bữa ăn. Có thế thêm ít đường hoặc chất thơm cho dễ uống.

– Chữa viêm bàng quang, tiểu tiện khó: Lá sen cạn 20 – 30g, sắc với 500ml nước, còn lại 200ml, chia 2 lần uống trong ngày; sau khi ăn từ 2 – 3 giờ. Có thể dùng nước sắc này để súc miệng giúp bảo vệ chân răng được chắc hơn.

– Chữa đại tiện táo, đại tiện ra máu: Quả sen cạn đã chín, phơi khô hoặc hạt sen cạn 0,6 – 1 g nghiền thành bột, trộn với đường hoặc mật ong, uống trước khi đi ngủ. Có thể dùng quả tươi nghiền nát, lấy 1-3 muỗng cà phê nước quả hòa với đường (3-9 muỗng cà phê) để uống.

Cách dùng: Có thể sử dụng Sen cạn dưới nhiều hình thức:

1. Hãm và sắc uống (để bổ phổi, lợi tiểu, kích thích, kích dục):

Dùng một nắm nụ hoa hay hạt cho vào trong 1 lít nước; có thể thêm chất thơm cho át vị của thuốc. Uống liền sau bữa ăn, ngày 2-3 lần. Có thể sắc 15-30g lá trong 1 lít nước. Nước sắc lá, hoa, quả dùng súc miệng làm răng bền chắc.

2. Thuốc xức (chống bệnh rụng tóc và kích thích sức sống của da đầu): Dùng 100g hoa, lá tươi và hạt Sen cạn cho vào 1 lít nước, đun sôi 15 phút. Có thể thêm ít giọt tinh dầu thơm tuỳ theo sở thích. Dùng xoa vào tóc và chà mạnh vào da đầu sáng chiều, hoặc nhiều lần trong ngày.

3. Cồn thuốc tươi: Ngâm lá tươi với rượu trắng trong 15 ngày, rồi lọc, đóng chai. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 1 thìa cà phê. Có thể dùng liên tục, dù là khi không có mùa của cây.

4. Nghiền quả khô hay tươi (nhuận tràng): Dùng quả chín phơi khô hay hạt với liều 0,6g, nghiền với đường hoặc trộn với mật trước khi đi ngủ, hoặc dùng 1-3 thìa cà phê quả tươi nghiền với một lượng đường gấp 3 lần.

5. Dùng ngoài, lấy cây tươi giã nát đắp.

Giá trị kinh tế

Sen cạn rất sai hoa, thân cây mềm mại buông rủ thích hợp trồng chậu hoa treo ban công, trước cửa nhà, cửa sổ hoặc trồng vườn rất đẹp mắt Một loại cây vừa tiện ích, vừa đẹp và độc đáo; chậu treo lại nhỏ gọn, xinh xắn, thuận tiện việc di chuyển và sắp xếp vị trí trang trí, phù hợp với mọi không gian. 
 
Ngoài các tác dụng trên, sen cạn còn có thể dùng để làm thuốc và làm rau ăn kèm như rau xà lách, hoặc nấu súp. Lá sen cạn  ngon hơn khi lá non, có vị gần giống tiêu, hơi cay nồng,lúc già thì đắng hơn.  Lá sen cạn non có vị cay được dùng ăn sống, salad, súp và hầm với khoai tây. Nụ hoa và quả xanh dùng ngâm giấm làm gia vị, có mùi vị như rau cải xoong, ăn rất ngon miệng. Hoa sen cạn cũng được dùng trang trí làm tăng vẻ hấp dẫn của đĩa rau, hoa cũng có thể ăn, nhưng có ít hương vị không đậm như lá.Hạt  sen cạn đập nhuyễn có thể dùng làm gia vị.
 
Sen cạn còn được dùng làm thuốc: toàn cây có thể thu hái quanh năm. Theo y học sen cạn có vị cay, chua, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, cầm máu,mát huyết, lại có tác dụng điều kinh,nhuận tràng,chữa các rối loạn của phế quản và phổi, viêm bàng quang và viêm phế quản, trừ ho,lợi tiểu, …

Đặc điểm thú vị của cây sen cạn là có thể đuổi sâu bọ: Lá cây sen cạn có thể xua đuổi côn trùng gây hại như: bọ dừa, chuột, rệp vừng, ruồi trắng và thu hút các loại côn trùng có ích cho vườn cây trở thành người bạn đồng hành tốt cho các loại rau, dưa chuột, dưa hấu, củ cải và cà chua... được các nhà vườn ưu ái trồng nhiều

Ý nghĩa

Đang cập nhật...

Phân loại

Hoa sen cạn có nhiều màu sắc phong phú từ màu đỏ, vàng, hồng, cam tới tím...

Bình luận