Phượng Tím

Phượng tím (danh pháp hai phần: Jacaranda mimosifolia) là một loài thực vật thuộc họ Chùm ớt (Bignoniaceae) bao gồm các loài chùm ớt, núc nác, đào tiên...

Là một loài cây gỗ lớn (cao 10–15 m), tán lá tỏa rộng (7–10 m) nhưng cành lá thưa, lá phức bao gồm hai lần lá kép, nên khi không có hoa cây trông tương tự phượng vĩ, nhưng vào mùa nở hoa thì trổ nhiều hoa hơn. Hoa hình ống dài 4–5 cm, từng chùm màu tím, hình chuông, cánh hoa mềm mại, dễ bị dập nát, không hề giống hoa phượng. Mùa hoa nở kéo dài khá lâu, có thể đến 4–6 tháng.

Trong tiếng địa phương, Jaracanda có nghĩa là “hương thơm”, Thành phố nổi tiếng nhất với phượng tím ở Nam Phi là Pretoria, còn được gọi là “thành phố Jaracanda, nơi hoa nở rộ rực rỡ khắp mọi nơi, từ phố phường tới các công viên, vườn hoa…

Phân bổ

Phượng tím có nguồn gốc từ Nam Mỹ, từ lâu đã được du nhập vào Ấn Độ, Nê-Pal..., tức thích hợp với khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây thường được trồng làm cây cảnh ven đường và trong các công viên, nhưng tác dụng cho bóng mát kém vì tán lá quá thưa thớt. Riêng trong công viên, vì không phải quét dọn mỗi ngày như trên đường phố, sau vài ngày hoa rụng trên mặt đất sẽ có một thảm hoa màu tím khá bắt mắt.

Tại Việt Nam, phượng tím được trồng nhiều ở Đà Lạt, số ít ở Thanh Hoá, Cần Thơ, Huế và Hà Nội. Người có công đưa phượng tím gốc châu Mỹ về trồng ở Đà Lạt năm 1962 là kỹ sư Lương Văn Sáu, Hội viên Hội Hoa hồng nước Pháp. Ông Lương Văn Sáu đã tốt nghiệp trường Canh nông Versailles (Pháp), là một trong số những người đầu tiên thiết lập nên Công viên hoa Đà Lạt.

Trước đây, cả Đà Lạt chỉ có 4 cây, gồm 3 cây ở công viên hoa thành phố và 1 cây ở đường Nguyễn Thị Minh Khai dẫn vào chợ Đà Lạt, nhưng từ khi biết đây là cây quý, nhiều nghệ nhân đã tìm cách nhân giống, ươm trồng phượng tím làm phong phú thêm thế giới hoa ở Đà Lạt.

Chăm sóc

Các điều kiện trồng trọt và chăm sóc hoa phượng tím

- Nhiệt độ : yêu cầu nhiệt độ  ban đêm từ 16 - 18oC, khi cây lớn có thể phát triển ở 27 - 3oC, Nhiệt độ cây  hoa phượng tím có thể chịu được và vẫn có thể phát triển có thể lên tới 40 độ trong giai đoạn nghỉ đông cần có nhiệt độ thấp để cây tích lũy dưỡng liệu cho mùa xuân đến, nở hoa kết quả. Tuy nhiên đây chỉ là những kết quả thực nghiệm ở Nam bán cầu, ở nước ta có lẽ còn có những sai khác. - Lập địa: nên trồng ở nơi không khí thoáng sạch, mát mẻ và có ánh sáng tốt.

- Loại đất: cây không kén đất, kể cả đất kiềm, chua hoặc đất sỏi sạn. Với đất trồng có nhiều dinh dưỡng thì cây sẽ phát triển nhanh hơn , cành lá hoa xum xuê hơn
 
- Ánh sáng: Giai đoạn cây con trong vườn ươm cần 1/3 đến 1/2 lượng ánh sáng, khi đã ra đất trồng cần nhiều ánh sáng để tạo mầm hoa.
 
- Chế độ nước tưới: không quan yếu, cây chịu được đất khô hạn, nhưng khi trồng làm cảnh cần bón phân chuồng đầu mùa mưa. Cây trồng 1 năm, cao từ 2 - 4 m, đến năm sau đã có khả năng cho hoa. Nếu trồng ven đường, mật độ thích hợp từ 3,5 - 4,5 m/cây sẽ cho hoa sớm, trồng thưa hay đơn độc thì hoa hơi muộn.

Bệnh

Phòng trừ sâu bệnh hại cây Phượng Tím 

Cây con ở giai đoạn vườn ươm phải được thường xuyên chăm sóc, làm sạch cỏ để tránh sâu, bệnh gây hại. Để ngăn ngừa nấm hại, dùng Boocđo nồng độ 1% phun đều lên trên mặt lá với liều lượng phun 1 lít/4m2, 2 tuần/1 lần. 

Khi phát hiện nấm bệnh thì tưới dung dịch Booc đo 1% hay COC 85 liều lượng 25 gram/1 - 2 bình 8 lít, phun sương đều trên mặt lá cây phượng với liều lượng phun 1 lít/4m2, 10 – 15 ngày phun 1 lần, liên tục 2 – 3 lần liền. 

Nếu sâu ăn lá hoặc một số côn trùng khác có thể dùng Bassa 50ND pha 1/400 – 1/600 hoặc dùng Methyl parathion 0,1% để phun. Nên phun thuốc vào buổi chiều. Sau khi phun thuốc 2 – 3 tiếng thì tưới lại bằng nước sạch.

Tác dụng y học

Chưa có nghiên cứu khoa học hoặc công bố chính thức nào về tác dụng chữa bệnh từ cây hoa phượng tím.

Giá trị kinh tế

Trong những năm gần đây loại phượng có màu hoa tím đang được nhiều công trình sử dụng như là một loại cây bóng mát cao cấp, Sự cao cấp được hiểu ở đây bởi phượng tím là loại cây hiếm tỉ lệ cây chết từ khi trồng nhiều và người nông dân mất nhiều công chăm sóc hơn phượng đỏ, lá phượng tím ngắn và suôn hơn nhìn đẹp và gọn hơn phượng bình thường.  Đặc điểm cây cũng chậm lớn hơn. Để đạt đến đường kính gốc 20-30 cây có thể mất đến cả chục năm.

Cây thường được trồng làm cây cảnh ven đường và trong các công viên, nhưng tác dụng cho bóng mát kém vì tán lá quá thưa thớt. Riêng trong công viên, vì không phải quét dọn mỗi ngày như trên đường phố, sau vài ngày hoa rụng trên mặt đất sẽ có một thảm hoa màu tím khá bắt mắt.

Ý nghĩa

Ở đất nước ta có lẽ hoa phượng đỏ không còn là cái tên quá xa lạ với mỗi người, hoa phương đỏ với sắc màu rực rỡ báo hiệu mùa hè đã về. Còn loài hoa phượng tím nhẹ nhàng mang màu mơ mộng, là loài hoa có ý nghĩa thương nhớ, thủy chung như màu hoa ban. Những chùm hoa phượng tím rũ xuống nhẹ nhàng và buông lơi như ngóng trong một điều gì đó thật xa xăm…

Nói về cây phượng tím thì nó cùng họ với phượng đỏ, chiều cao trung bình từ 10 đến 15 mét, tán lá tỏa rộng khoảng 7 đến 10 mét. Cành lá phượng tím thưa, lá phức bao gồm hai lần lá kép nên khi không có hoa chẳng khác gì loài phượng đỏ. Tuy nhiên vào mùa hoa nở, khắp cả cây đều là màu tím mơ mộng thân thương, hoa trổ rực rỡ một khoảng trời thơ mộng. Hoa phượng tím hình ống dài từ 4 đến 5cm thành từng chùm màu tím, hình chuông, cánh hoa mềm mại, dễ bị dập nát không giống hoa phượng đỏ. Thời gian từ khi hoa ươm nụ đến khi tàn rụng thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày. Các chùm hoa ở đầu cành lại tiếp tục nở ra một đợt hoa mới. Đặc biệt loài hoa phượng tím mùa nở kéo dài khá lâu có thể từ 4 đến 6 tháng.

Giống phượng này có nguồn gốc từ Nam Mỹ được du nhập đến Neepal, Ấn Độ... và thích hợp với không khí nhiệt đới và cận nhiệt.  Cây này đã được du nhập vào Đà Lạt từ những năm đầu thập kỷ 1970 và có lẽ cũng thích hợp với những vùng mát như Tam Đảo, Lai Châu ở Việt Nam...

Vì cây có tán rộng nên dduojc trồng làm cảnh ở trong các công viện và ngoài ven đường ,tuy nhiên độ tạo mát của cây là không lớn bởi tán lá thưa.  Riêng trong công viên, vì không phải quét dọn mỗi ngày như trên đường phố, sau vài ngày hoa rụng trên mặt đất sẽ có một thảm hoa màu tím khá bắt mắt.

Do câ được trồng bằng hạt nên khó để nhân rộng giống hoa này, vì thế sau khi đã du nhập một số cây vào Việt Nam, việc nhân rộng khá chậm chạp vì không thể giâm cành. Cây trồng từ hạt ra hoa sau 2–3 năm, khi cây còn khá thấp (người lớn có thể với tay tới hoa).

Du khách nếu may mắn đến thành phố hoa Đà Lạt vào dịp này, ngoài việc được đắm mình trong hàng trăm loài hoa đang khoe sắc, còn được tận tay cầm, xem và chụp ảnh với những bông phượng tím biếc hay trắng tinh khôi của phượng trắng.

Sau 4 năm đưa về trồng tại ngôi vườn nhà mình, cây phượng trắng bắt đầu cho ra những chùm hoa trắng muốt. Là một tiến sĩ nghiên cứu sinh học, bà Mai cho biết, loài phượng này đã được trồng rất nhiều tại Australia, Thái Lan, Nhật Bản…. Tuy nhiên, tại Việt Nam thì cho đến nay, phượng trắng chỉ mới xuất hiện duy nhất ở Đà Lạt.

Tùy theo môi trường sống, Phượng tím có thể cao từ 3 đến 10 mét, đường kính tán lá có thể đến 10m. Mổi cành lá dài từ 40 đến 50 cm, có lông tơ và mọc thành từng chùm. Thời gian từ khi hoa ươm nụ đến khi tàn rụng thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày. Các chùm hoa ở đầu cành lại tiếp tục nở ra một đợt hoa mới. Vì vậy mà Phượng tím có hoa nở thường xuyên trong vòng 2-3 tháng. Ở Úc, thời gian hoa nở từ tháng 11 đến giữa tháng 2

Phân loại

Có một loại duy nhất với đặc điểm là một loài cây gỗ lớn (cao 10–15 m), tán lá tỏa rộng (7–10 m) nhưng cành lá thưa, lá phức bao gồm hai lần lá kép tương tự phượng vĩ (nên khi vào Việt Nam tên nó được việt hóa thành phượng tím. Hoa hình ống dài 4–5 cm, từng chùm màu tím, hình chuông, cánh hoa mềm mại, dễ bị dập nát, không hề giống hoa phượng. Mùa hoa nở kéo dài khá lâu, có thể đến 4–6 tháng, từ cuối đông đến suốt mùa xuân. Cây phải trồng bằng hạt, ra hoa sau 2–3 năm, khi cây còn khá thấp (người lớn có thể với tay tới hoa).

Bình luận