Phù Dung

Phù dung, danh pháp hai phần: Hibiscus mutabilis, hay còn gọi là phù dung thân mộc, mộc phù dung, địa phù dung, phù dung núi, hoa phù dung, mộc liên, túy phù dung, là một loài thực vật có hoa thân nhỡ thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae).

Cành phù dung mang lông ngắn hình sao. Lá có năm cánh, cuống lá hình tim, mép có răng cưa, đường kính có thể tới 15 cm, mặt dưới nhiều lông hơn, 5 thùy hình 3 cạnh ngắn có 7 gân chính. Hoa lớn, có 2 loại: hoa đơn (có 5 cánh), hoa kép (có nhiều cánh); hoa nở xoè to bằng cái bát, chất cánh xốp, trông như hoa giấy; hoa thay đổi màu sắc từ sáng đến chiều (sáng trắng, trưa hồng, chiều đỏ) vì trong cánh hoa có chất anthoxyan bị oxi hoá dần khi tiếp xúc với không khí, kích thước hoa 10–15 cm. Giống 'Rubra' có hoa màu đỏ. Quả hình cầu, có lông vàng nhạt. Hạt hình trứng, có nếp nhăn nhỏ mang lông dài.

Cây được trồng ở Trung Quốc, Ấn Độ, Philippin, Nhật Bản, Hoa Kỳ. Cây mọc tốt trong điều kiện có nắng và thích hợp với loại đất giàu chất dinh dưỡng.

Phân bổ

Cây phù dung mọc hoang và được trồng khắp nơi ở Việt nam để làm cảnh. Còn được trồng tại các nước Trung quốc, Philipin, Nhật bản, Ấn độ.

Chăm sóc

Phương pháp chăm sóc

Phù dung có nguồn gốc từ tỉnh Tứ Xuyên, được phân bố ở các tỉnh Hồ Bắc, Thiểm Tây, Chiết Giang, Phúc Kiến, Quảng Đông, Vân Nam thuộc Trung Quốc… Là cây ưa ánh nắng, khí hậu ấm và ẩm, nhưng cũng tương đối chịu được khô và ưa trồng bằng đất sét, trồng bằng đất cát cũng rất tốt. Việc chăm sóc Phù dung trồng trên mặt đất tương đối đơn giản. Mỗi năm bón phân 1 lần, phân hữu cơ hay hóa học đều được. Khi bón cần đào rãnh xung quanh gốc, sau đó rắc phân lên và tưới nước, cuối cùng lại lấy đất đậy kín rãnh vào. Trong điều kiện bình thường, chỉ cần nước mưa là đủ cung cấp nước cho cây, trường hợp trời khô hạn thì chú ý kịp thời tưới nước cho cây. Vào mùa hoa cần tưới đủ nước, nếu không cây sẽ bị tàn sớm. Đối với ở vùng khí hậu tương đối lạnh, vào mùa đông cần cắt bỏ toàn bộ cành, sau đó đặt đất lên đế chống chết rét. 

Đến tháng 4 năm sau thì bỏ đất đắp ra, cây sẽ tiếp tục ra cành mới, cho nhiều hoa. Đối với Phù dung trồng trong chậu, sau Sương giáng (ngày 23 tháng 10) cần chuyển cây vào trong nhà, nếu như muốn trồng tiếp thì có thể giữ lại toàn bộ cành lá, nếu muốn để sang năm trồng thì cắt bỏ toàn bộ cành, để lúc trồng lại cây sẽ mọc cành mới. Nhiệt độ trong nhà kính đảm bảo 3 – 10°C, là cây có thể qua đông an toàn. Vào mùa đông, hàm lượng nước trong chậu khoảng 40% là được. Sau Thanh minh (ngày 4 tháng 4) lại chuyển ra ngoài nơi có ánh nắng. Do diện tích dinh dưỡng của đất trong chậu nhỏ, vì vậy trong thời kỳ sinh trưởng và ra hoa cần phải tiến hành bón phân tưới nước giống như những loại cây hoa cảnh khác.

Phương pháp nhân giống

Có thể sử dụng phương pháp tách gốc, phương pháp giâm và phương pháp chôn cành.

Tách gốc: Vào cuối tháng 2, tiến hành nhổ gốc cây lên, dùng dao sắc tách phần gốc ra, mỗi gốc có khoảng 4 – 5 mầm, trồng trong đất ẩm, trồng xong tưới nước. Khoảng 1 tuần sau thì cây có thể sinh trưởng, những cây sinh trưởng tốt có thể ra hoa ngay trong năm.

Giâm cành: Vào mùa đông khi cây Phù dung rụng hết lá, tiến hành chặt toàn bộ cành phía trên, đoạn cách mặt đất 10 – 15cm, sau đó đem cắt thành đoạn giâm dài 10 – 15cm, cứ 50 cành bó thành 1 bó, sau đó chôn xuống đất nơi có ánh nắng và thoáng gió. Độ sâu của rãnh khoảng 40cm, rộng 50cm. Để bó cành giâm đặt vuông góc xuống rãnh trồng, sau đó dùng cát ẩm sạch phủ lên trên dày 10cm, cần chú ý giữ cho cát luôn ẩm. Đến mùa xuân năm sau, phần gốc sẽ lành, khi ấy có thể bỏ bó ra đem từng cành cắm lên luống giâm, cây sẽ dễ mọc.

Chôn cành: Tháng 6 – 7, lấy những cành Phù dung dài bên ngoài vít chôn xuống dưới đất. Do cành rất dễ mọc rễ lên không cần cắt tách cành. 1 tháng sau là cành mọc rễ, 2 tháng sau có thể cắt ra khỏi cây mẹ. Nhổ cả cây lẫn rễ, đem chôn vào trong nhà kính hoặc trong hầm để qua đông. Đến mùa xuân năm sau thì đem cây ra trồng trên mặt đất.

Bệnh

Ít bị sâu bệnh, chỉ cần mỗi năm bón phân 1 lần , phân hóa học hay phân hữu cơ đều được.

Tác dụng y học

Đông y thường dùng lá và hoa Phù dung làm thuốc, trong một số trường hợp còn dùng cả vỏ rễ. Lá thường hái vào hai mùa hè, thu: cắt lấy phiến lá, phơi khô trong bóng râm (âm can), bảo quản ở nơi khô ráo và thoáng gió để dùng dần; cần thường xuyên phơi lại để chống ẩm mốc.

Một số bài thuốc dùng lá Phù dung : ( Theo lương y Hư Đan)

– Chữa tất cả các loại ung nhọt: 

Lá Phù dung – phơi khô, nghiền mịn, qủa ké đầu ngựa (thương nhĩ tử) – sao tồn tính (rang hoặc đốt to lửa cho đến khi mặt thuốc cháy đen như than, nhưng bên trong vẫn giữ nguyên màu thuốc), nghiền mịn; hai thứ lượng bằng nhau. Hoà với mật ong trộn đều. Dùng để chữa tất cả các loại mụn nhọt như hậu bối, mụn đầu đinh, nhọt bọc, chín mé, sưng vú (nhũ ung), …

– Chữa zona (giời leo): 

Dùng lá hoặc hoa Phù dung, âm can (phơi khô trong bóng râm), tán bột, trộn với giấm gạo, bôi vết thương, ngày bôi 3-4 lần.

– Chữa bỏng: 

Dùng hoa Phù dung tươi, ngâm với dầu ăn, khi hoa chìm xuống đáy thì lọc lấy dầu, đựng vào lọ nút kín dùng dần; dùng gạc hoặc bông vô trùng thấm dầu thuốc, bôi nhẹ lên viết bỏng, ngày 2-3 lần.

– Chữa ho ra máu: 

Dùng hoa Phù dung 9-10 bông, sắc nước uống; ngày 2-3 lần.

– Chữa đau mắt đỏ: 

Dùng lá Phù dung, phơi khô trong bóng râm (âm can), tán mịn, trộn với nước thành thứ bột nhão, đắp lên 2 thái dương, dùng băng dính cố định lại; ngày thay thuốc 2-3 lần.

- Chữa kinh nguyệt kéo dài không dứt: 

Dùng hoa Phù dung khô 10-15g (20-30g tươi), sắc nước uống trong ngày.

– Viêm âm đạo:

Dùng lá Phù dung tươi khoảng 1kg, sắc lấy nước ngâm rửa, mỗi ngày một lần.

– Viêm khớp: 

Dùng hoa hoặc lá Phù dung 15g, xích tiểu đậu (đậu đỏ nhỏ hạt) 15g, hai thứ nghiền nhỏ, trộn với mật ong, đắp lên những chỗ khớp bị viêm. Cũng có thể chỉ dùng lá phù dung, phơi khô, tán bột, trộn mật ong đắp vào chỗ khớp xương bị viêm.

Giá trị kinh tế

Hoa Phù dung diễm lệ thanh nhã, là loại hoa tốt nhất vào mùa thu. Hoa và rễ của nó có thể làm thuốc, trị bệnh của phụ nữ, cánh hoa có thể làm thuốc nhuộm, sợi vỏ cây có thể dùng để buộc. Phù dung là cây thích hợp trồng trong vườn, trong bồn hoặc thậm chí trong chậu làm cảnh.

Ý nghĩa

Phù dung (tên khoa học là Hibiscus mutabilis), còn được gọi là phù dung thân mộc, mộc phù dung, địa phù dung, phù dung núi, mộc liên được trồng phổ biến tại Trung Quốc, Ấn Độ, Phi Luật Tân, Nhật Bản, Hoa Kỳ.Chúng có thể thay đổi màu sắc từ sáng đến chiều (sáng trắng, trưa hồng, chiều đỏ).

Ý nghĩa hoa phù dung

Do loài hoa này có đặc điểm là sớm nở tối tàn nên người ta ví như những cô nàng xinh đẹp nhưng đỏng đảnh, dễ thay lòng đổi dạ hay là sự thay đổi khó lường

Hoa phù dung tím thì lại tượng trưng cho người con gái Hồng Nhan bạc phận.

Phân loại

Hoa phù dung thay đổi màu sắc từ sáng sớm cho tới chiều tối. Khi hoa Phù dung nở là màu trắng hoặc hồng nhạt, về sau thì chuyển dần sang màu đỏ, rồi đỏ sẫm. Đẹp nhất là loài hoa trong  ngày chuyển 3 màu, sáng màu trắng, trưa màu hồng, buổi tối màu đỏ sẫm. Còn có một loại phù dung sau khi nở hoa, ngày thứ nhất màu trắng, ngày thứ 2 màu vàng tươi, ngày thứ 3 màu hồng và ngày thứ 4 màu đỏ sẫm.

Vì sao hoa phù dung lại đổi màu như vậy? Bởi vì màu hoa là do carotein và xanthophyll quyết định, chất xanthophyll lại thay đổi theo sự biến đổi của độ chua kiềm. Khi hoa vừa nở có chất xanthophyll không màu nên hoa màu trắng, khi có mặt trời chiếu sáng chất xanthophyll không màu dần dần biến thành chất xanthophyll có màu, độ chua cũng tăng lên làm màu hoa thẫm hơn.

Bình luận