Mua

Hoa mua là loài cây bụi, lá mọc đối, hình bầu dục, gân nổi rõ có lông. Hoa tự xim ở đầu cành mầu hồng tím, hoa đều, lưỡng tính, mẫu 5, có 10 nhị, 5 to 5 nhỏ. Bầu trung, quả có lông dài khô. Mọc nhiều ở vùng đồi hoang, ven rừng.

Hoa mua thuộc chi Mua hay chi Muôi (danh pháp khoa học Melastoma) là một chi thực vật trong họ Mua (Melastomataceae). Chi này có khoảng 50 loài phân bổ khắp Đông Nam Á, Ấn Độ và Úc. Chi này đang có sự xem xét về danh pháp. Nhiều loài được đem trồng khắp nơi vì có hoa đẹp màu tím nhạt. Do trồng tràn lan nên các cây hoa mua bị coi là cỏ dại tại Hawaii và một số nơi tại Hoa Kỳ.

Phân bổ

Chi này có khoảng 50 loài phân bổ khắp Đông Nam Á, Ấn Độ và Úc. Chi này đang có sự xem xét về danh pháp. Nhiều loài được đem trồng khắp nơi vì có hoa đẹp màu tím nhạt. Do trồng tràn lan nên các cây hoa mua bị coi là cỏ dại tại Hawaii và một số nơi tại Hoa Kỳ.

Việt Nam

Cây hoa mua (Melastoma candidum) là loài chỉ thị đất chua phèn, có thể thấy mọc hoang khắp các miền Bắc Nam.

Ở Đà Lạt có đồi hoa mua bạt ngàn khoe sắc tím, là địa điểm thú vị và lãng mạn, thu hút nhiều khách du lịch đến hằng năm, đặc biệt là các đôi bạn trẻ.

Chăm sóc

Hiện cây hoa mua là cây mọc hoang ở các đồi núi xen kẽ với cây hoa Sim ở Việt Nam.

Bệnh

Ít sâu bệnh.

Tác dụng y học

Ở nước ta, có rất nhiều loài mua mọc hoang, nhưng thông dụng nhất là loài cây bụi, hay mọc xen kẽ với cây sim, trên đồi núi, ven đường, bờ ruộng, ...

Cây còn có tên là "mua bà", "co nát cắm" (dân tộc Thái), "may nát" (dân tộc Tày), "dã mẫu đơn", "trư mẫu thảo", "sơn thạch lựu", "địa như", ... Tên khoa học là Melastoma candidum D. Don; thuộc họ Mua (Melastomaceae).

Mua là loại cây bụi, cao khoảng 1m, thân, cành và lá có lông nhám màu nâu, mọc dày sần sùi; lá mọc đối, phiến lá hình bầu dục, mặt trên ráp, mặt dưới nhiều lông mềm; có 5-7 gân nổi rõ, mép nguyên. Hoa to có phấn, màu hồng tím, thường mọc 2-3 đóa ở đầu cành. Quả hình trứng, có lông.Toàn bộ phần nằm trên mặt đất và rễ của cây mua, đều có thể sử dụng làm thuốc.

Theo Đông y:    

- Thân, cành và lá mua: Có vị chua, chát; tính mát. Có tác dụng hoạt huyết tiêu thũng (làm tan máu ứ, hóa tích trệ, tiêu sưng); trừ phong thấp; thanh nhiệt giải độc, cầm máu, cầm ỉa chảy và đi lỵ. Để làm thuốc có thể thu hái quanh năm.    

- Quả mua: Có vị nhạt, tính bình; dùng chữa tử cung xuất huyết, phụ nữ thiếu sữa khi nuôi con. Mùa Thu quả chín, có thể hái về dùng.    

- Rễ mua: Có vị chát, tính bình. Có tác dụng kiện Tỳ chỉ tả, chỉ huyết hóa ứ. Dùng chữa chứng tiêu hóa kém, đau dạ dày, tả lỵ, tiện huyết, nục huyết, kinh nguyệt quá nhiều, phong thấp, chấn thương tụ máu đau nhức, ... Rễ thường thu hái vào mùa Thu; đào về, thái nhỏ, phơi khô. Liều dùng 15-30g sắc với nước hoặc ngâm rượu uống.

Xin giới thiệu một số cách xử dụng cụ thể:
  
(1) Chữa bị thương ứ máu và sưng tấy: Lá mua tươi giã nát, chế thêm chút giấm, chưng nóng, đắp vào chỗ bị thương.    

(2) Chữa đầu gối sưng đau: Dùng cành lá mua 25g, dây kim ngân 12g; sắc với nước, chia 2 làn uống trong ngày.    

(3) Chữa nhọt ở vành tai hoặc ống tai ngoài (nhĩ ung): Lá mua tươi 30g, tai lợn một cái; sắc nước uống.    

(4) Phụ nữ nuôi con bị tắc sữa: Lá mua tươi 30-50g, thịt lợn nạc 100-150g; hầm lên ăn.    

(5) Chữa trúng độc sắn: Dùng cành lá hoặc rễ mua tươi 60-100g; sắc nước uống (Nam phương chủ yếu hữu độc thực vật ).    

(6) Tử cung xuất huyết: Quả mua 20g, sao đen, sắc với nước uống.    

(7) Thiếu sữa: Quả mua 20g (có thể thêm xuyên sơn giáp 9g, thông thảo 6g), chân giò lợn 1 cái; hầm chín, chia ra ăn trong ngày.    

(8) Kinh nguyệt ra máu quá nhiều: Rễ mua khô 30-50g, sắc với nước, chia 2 phần uống trong ngày.    

9) Phong thấp, khớp xương sưng đau: Rễ mua khô 50g, hạ khô thảo 15g, rượu 50ml; sắc kỹ với nước, chia 2 lần uống trong ngày.    

(10) Lỵ trực khuẩn, viêm ruột cấp: Rễ mua khô 60-120g, nước 500ml; sắc kỹ tới khi còn khoảng 100ml, uống hết một lần hoặc chia thành 2 phần uống trong ngày.

Giá trị kinh tế

Ở vùng đồi núi nước ta thường thấy cây hoa mua mọc hoang khắp nơi. Là loại cây hoang dã nhưng đều được nhân dân miền núi sử dụng làm thuốc chữa bệnh vì cũng giàu dược tính.

Ý nghĩa

Mua mua nhìn bề ngoài trông giống hoa sim lắm nhưng nếu bạn là người sinh ra từ những vùng quê thì khó mà có thễ lẫn được. Mua mang vẻ đẹp thuần khiết và đơn giản của một loài hoa dại.

Cây mua có tên khoa học là Melastoma candidum. Người Trung Quốc, người Nhật Bản gọi hoa mua là mẫu đơn dại (dã mẫu đơn). Hoa mẫu đơn là loại hoa quý phái cung đình, còn hoa mua là loại hoa dân dã núi rừng.

Thân cây thấp, cành cây chỉ như những chiếc bút chì dài. Lá cây màu xanh nâu, nhỏ bằng nửa bàn tay. Vậy mà cây lại nở những bông hoa thật nhã nhặn: cánh hoa màu tím biếc, chen vào giữa là màu vàng tươi của nhị. Trong những loài hoa ở đây, hoa mua là loài hoa đẹp nhất! 

Phân loại

  • Melastoma affine - mua tương tư, mua nhiều hoa
  • Melastoma bauchei - mua Bauche, mua bụi
  • Melastoma candidum - mua
  • Melastoma dodecandrum - mua thấp, mua 12 nhị
  • Melastoma imbrica - mua ông
  • Melastoma malabathricum - mua sẻ, mua da hung
  • Melastoma normale - mua thường
  • Melastoma orientale - mua đông
  • Melastoma paleaceum - mua dằm
  • Melastoma saigonense - mua Sài Gòn, mua lông
  • Melastoma sanguineum - mua bà, mua đỏ
  • Melastoma setigerum - mua tơ
  • Melastoma trungii - mua Trừng

Bình luận