Nhụy Hoa Nghệ Tây (Saffron)

Safran (tiếng Anh gọi là Saffron) ban đầu được dùng như một loại dược thảo trước khi làm gia vị. Chất safran được lấy từ nhụy hoa của cây Crocus Sativus, hay thường gọi là cây nghệ tây, rất khác với củ nghệ ta. Cây nghệ tây cùng họ với hoa diên vĩ, hoa xuyên tuyết (iris, glaieul, perce neige) còn sativus có nghĩa là sợi tơ.

Nghệ tây có thể phát triển cao đến 20–30 cm (8–12 in) và cho ra đến bốn hoa; mỗi hoa gồm ba đầu nhụy màu đỏ thẫm rực rỡ - là phần ngoài cùng của lá noãn

Cùng với các vòi nhụy, hay phần thân mà nối các đầu nhụy với cây của chúng, đầu nhụy khô được sử dụng chủ yếu trong các món ăn khác nhau như là gia vị và chất tạo màu. 

Cây thường trổ hoa vào mùa thu, đóa hoa có nhụy màu đỏ thẫm như màu gỗ mít và thường được các nhà đầu bếp sử dụng như gia vị hay như bột nhuộm màu tạo ra một màu vàng óng ánh rực rỡ cho các món ăn, món mặn cũng như món ngọt.

Việc thu hoạch nó cũng rất kì công. Người ta phải hái nó khi có ánh nắng mặt trời, tất nhiên, phải hái bằng tay, thật nhẹ rồi ngắt nhụy hoa có hình dạng giống như sợi dây nhưng lại phải hạn chế ánh nắng chiếu vào để không mất đi hương thơm. Sau đó, nhụy hoa sẽ được đem đi phơi nhưng chỉ phơi để nhụy có một độ khô nhất định nào đó, nếu không vị đắng đặc trưng của saffron sẽ không còn

Trong safran có một chất tự nhiên có thuộc tính chữa bệnh, vì nhụy hoa có khả năng làm giảm áp huyết. So với các dân tộc Âu Mỹ, người Tây Ban Nha ít mắc các chứng bệnh tim mạch, phải chăng một phần là nhờ dùng safran trong các món ăn, và điều độ trong cách uống rượu vang. Dù gì đi nữa, safran lần đầu tiên được trồng ở Hy Lạp và Ba Tư, được ghi chép trong sử sách có từ thế kỷ thứ VII trước Công nguyên, dưới triều vua Assurbanipal của vùng Asyrria bao gồm cả Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria. Safran hiện là một trong những loại gia vị đắt tiền nhất thế giới tính theo khối lượng. Tính trung bình, mỗi kg safran hiện giờ là khoảng 4 nghìn euro.

Phân bổ

Nghệ tây phát triển mạnh trong vùng cây bụi Địa Trung Hải, với kiểu sinh thái bề ngoài tương tự như vùng cây bụi Bắc Mỹ, cùng những cơn gió mùa hè nóng và khô quét qua vùng đất bán khô hạn. Tuy nhiên, cây vẫn sống sót được trong mùa đông, chịu được sương giá với nhiệt độ khoảng âm 10 độ (14 độ F) và khoảng thời gian ngắn bi tuyết bao phủ.

Việc tưới nước là rất cần thiết nếu cây được trồng ở ngoài môi trường ẩm chẳng hạn như Kashmir, nơi mà lượng mưa trung bình hàng năm vào khoảng 1000 – 1500 mm (36 – 59 in), những vùng trồng nghệ tây ở Hy Lạp (500 mm hay 20 in hàng năm) và Tây Ban Nha (400 mm hay 16 in hàng năm) còn khô hơn những vùng trồng trọt chính ở Iran. 

Cây ít phát triển ở nơi tối; nhưng phát triển tốt nhất với đầy đủ ánh sáng mặt trời. Những cánh đồng có độ dốc nghiêng về phía có ánh sáng mặt trời là tốt nhất (ví dụ: nghiêng về phía Nam ở bán cầu Bắc). Giai đoạn gieo trồng hầu như hoàn tất và tháng sáu ở bán cầu Bắc, và củ nằm khoảng 7 – 15 cm (2.8 – 5.9 in) dưới mặt đất; rễ, cuống và lá có thể phát triển vào giữa tháng mười và tháng hai.

Những người trồng ở Ý tối ưu hóa sản lượng bằng cách trồng cây ở độ sâu khoảng 15 cm (5.9 in) và theo hàng cách nhau khoảng 2 – 3 cm (0.79 – 1.18 in). Với độ sâu từ 8 – 10 cm (3.1 – 3.9 in) sẽ tối ưu năng suất hoa và củ. Những người trồng ở Hy Lạp, Maroc và Tây Ban Nha áp dụng độ sâu và khoảng cách khác nhau phù hợp với điều kiện địa phương.

Giống cây Saffron là một trong những loại thảo dược quý lần đầu tiên được trồng thành công ở Việt Nam và chỉ có duy nhất ở Sa Pa.

Chăm sóc

- Đất trồng: 1 phần đất, 1 phần còn lại là vỏ trấu, xơ dừa, xỉ than tổ ong, phân bò ủ mục (nếu có)

- Vùi củ xuống đất, để hở phần đầu củ- Khoảng cách trồng: 5x5cm

- Giữ ánh sáng nhẹ và độ ẩm, cây lên mầm sau 1-2 tuần

- Thời gian trồng thích hợp từ tháng 9 đến tháng 11 dương lịch

- Ra hoa sau khoảng 90-100 ngày- Màu sắc: mix nhiều màu

- Chiều cao cây: khoảng 20-30 cm

Món ăn

- Cơm chiện trộn bột nhụy hoa nghệ tây

- Hải sản sốt nhụy hoa nghệ tây

- Thức uống từ nhụy hoa nghệ tây

- Bông cải chiên với saffron

Bệnh

Nếu mưa hoặc thời tiết trở lạnh khi cây đang ra hoa sẽ dễ gây bệnh và giảm sản lượng.

Điều kiện nóng ẩm liên tục sẽ gây hại cho mùa vụ.
 
Thỏ, chuột và chim cũng gây hại cho cây khi chúng đào củ lên. Các loài giun tròn, bệnh gỉ sắt ở lá và củ bị thối cũng là những mối đe dọa khác.
 
Tuy nhiên nếu tiêm vi khuẩn Bacillus subtilis cho cây thì có thể có ích vì củ sẽ phát triển nhanh hơn và tăng cường sinh khối ở đầu nhụy.


 

 

Tác dụng y học

Nghệ tây rất khác với củ nghệ ta và được coi là loại gia vị quý hiếm và đắt giá bậc nhất.

Nhụy hoa nghệ tây vừa được dùng như một loại thảo dược và vừa có công dụng như một loại gia vị.

Sở dĩ loại cây này được coi là quý hiếm là do hoa nghệ tây chỉ nở trong một thời gian rất ngắn, cuối tháng 10 và đầu tháng 11. Đồng thời, việc thu hoạch loại hoa này cũng rất kì công.

Người ta phải hái nó khi có ánh nắng mặt trời, tất nhiên, phải hái bằng tay, thật nhẹ rồi ngắt nhụy hoa có hình dạng giống như sợi dây nhưng lại phải hạn chế ánh nắng chiếu vào để không mất đi hương thơm.

Sau đó, nhụy hoa sẽ được đem đi phơi nhưng chỉ phơi để nhụy có một độ khô nhất định nào đó, nếu không vị đắng đặc trưng của saffron sẽ không còn

Sau khi khô, nhụy hoa co lại còn khoảng 1/3 so với hoa tươi. Để có 1 kg saffron người ta cần đến 200.000 bông hoa và giá cho một kg vào khoảng 7000 - 25000 euro.

Nhụy hoa nghệ tây được dùng làm thuốc nhuộm, tạo hương và tạo màu cho thức ăn

Theo Wikipedia, từ xa xưa, Saffron (nhụy hoa nghệ tây) được người Ai Cập và Rome dùng làm thuốc nhuộm, tạo hương và tạo màu cho thức ăn.

Đến thế kỷ thứ 7, Saffron có mặt ở Trung Quốc rồi sau đó lan sang các nước Châu Âu giai đoạn Trung Đại.

Iran hiện là nước sản xuất nhiều Saffron nhất thế giới, tiếp đến là các nước như Tây Ban Nha, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ma Rốc.

Saffron được nhiều bà nội trợ dùng trong các món cơm và thịt của người Tây Ban Nha và Châu Á, làm cho món ăn có hương vị rất đặc biệt và màu vàng óng đẹp mắt khi cho một lượng nhỏ vừa đủ.

Theo một kết quả nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Hepatology, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng gia vị nghệ tây có tác dụng ngăn chặn các tác động của một loạt các hợp chất hóa học có khả năng gây ra căn bệnh ung thư và khôi phục các chất chống oxy hóa (như superoxide dismutase) có tác dụng ức chế các tế bào ung thư.

Trước đó, cũng đã có nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích chống lại trầm cảm, viêm nhiễm, mất trí nhớ và vai trò như một chất chống oxy hóa của đầu nhụy hoa nghệ tây.

Các nghiên cứu trên cơ thể động vật và con người, đã khẳng định rằng nghệ tây có thể ức chế tế bào ung thư ở mức độ nhất định.

Tuy nhiên, cơ chế chính xác về hiệu quả chống ung thư của nghệ tây vẫn chưa được tìm hiểu một cách cặn kẽ, theo Amr Amin, một nhà sinh vật học phân tử, tại Đại học Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống Nhất, ở Al-Ain.

Giá trị kinh tế

Hoa nghệ tây chỉ nở trong một thời gian rất ngắn, cuối tháng 10 và đầu tháng 11. Đồng thời, việc thu hoạch loại hoa này cũng rất kì công.

Người ta phải hái nó khi có ánh nắng mặt trời, tất nhiên, phải hái bằng tay, thật nhẹ rồi ngắt nhụy hoa có hình dạng giống như sợi dây nhưng lại phải hạn chế ánh nắng chiếu vào để không mất đi hương thơm.

Sau đó, nhụy hoa sẽ được đem đi phơi nhưng chỉ phơi để nhụy có một độ khô nhất định nào đó, nếu không vị đắng đặc trưng của saffron sẽ không còn

Sau khi khô, nhụy hoa co lại còn khoảng 1/3 so với hoa tươi. Để có 1 kg saffron người ta cần đến 200.000 bông hoa và giá cho một kg vào khoảng 7000 - 25000 euro.

Hiện nay UBND huyện Sa Pa đang có chủ trương lập dự án tiếp tục nghiên cứu khoa học và dự án kinh tế đưa giống cây Saffron trồng đại trà thành hàng hóa xuất khẩu thay thế một số cây dược liệu hiệu quả kinh tế thấp hoặc nguy hiểm cho sức khỏe cho người tiêu dùng như cây trà Nhật (cỏ ngọt SaPa) mà báo chí đã cảnh báo trên cơ sở đã trồng thử nghiệm thành công.

Bình luận