Mùi tàu (ngò gai)

Mùi tàu hay mùi gai, ngò gai hoặc ngò tây (phương ngữ miền Nam), tên khoa học là Eryngium foetidum, thuộc họ Hoa tán. Cây này có nguồn gốc ở châu Mỹ.

Ngò gai là cây cỏ thấp, có thân đơn độc, chia cành ở ngọn, hoa quả mọc ở cành. Lá mọc ở gốc, xoè ra hình hoa thị. Lá hình mác thuôn dài, bìa có răng cưa nhỏ. Hoa tự, hình đầu, hình bầu dục, hoặc hình trụ. Khi trưởng thành, hạt rụng và phát tán.

Lá ngò gai có mùi thơm dễ chịu. Trong bát phở có lá ngò tươi giúp ăn ngon miệng. Trong nồi canh chua nấu cá có lá ngò làm mất mùi tanh. Người có bệnh đái tháo đường được cho là nên ăn lá ngò trong bữa ăn vì lá ngò gai có tác dụng làm giảm đường huyết.

Phân bổ

Mùi tàu được trồng rất phổ biến ở nhiều nước Châu Á như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Việt Nam, Lào… Mùi tàu sinh trưởng gần như quanh năm ở khu nhiệt đới ẩm. 

Tuy nhiên, mùi tàu sinh trưởng mạnh nhất từ T4 - T10, khoảng nhiệt độ thích hợp nhất từ 15 - 350C.Mùi tàu là cây điển hình không ưa ánh sáng trực xạ (chỉ sống đượcdưới tán cây khác hoặc được che nắng ) - Cây mùi tàu ưa ánh sáng tán xạ.

Ở Việt Nam, mùi tàu được trồng ở khắp các tỉnh thành trong cả nước, trong đó có một số địa phương nổi tiếng với cây mùi tàu như Nghệ An, Đà Lạt, Lâm Đồng, Vĩnh Phúc, Hà Tĩnh, Hải Phòng, Quảng Ninh....

Chăm sóc

Kỹ thuật trồng:

Cây ngò gai rất dễ trồng, dễ chăm sóc. Ưu điểm của nó là chịu rập, do đó có thể bố trí trồng xen canh với các loại cây màu, cây lâu năm khác. Trồng xen vậy vừa tiết kiệm lượng phân, thuốc, tận dụng diện tích đất sản xuất và còn tăng thu nhập, “lấy ngắn nuôi dài”.

Cây ngò gai ít bị ảnh hưởng của thời tiết, canh tác không theo mùa vụ, nên người dân có thể chủ động mùa vụ và trồng được 2 vụ/năm.

a. Giống
Trồng ngò gai chủ yếu bằng hạt. Hạt ngò gai dễ mọc nên gieo thẳng trực tiếp trên luống, liếp. Lượng hạt giống từ 3 – 5 kg cho 1.000 m2 .
- Gieo xong rải thuốc trừ kiến, dế, mối trong đất và phủ lên trên một lớp rơm mỏng để tạo ẩm độ giúp hạt nẩy mầm nhanh. Tưới nước để giữ ẩm độ. Khoảng một tuần sau, hạt nẩy mầm.

b. Đất trồng:
Ngò gai là một loại cây tương đối dễ trồng, thích hợp với nhiều loại đất khác nhau. Tốt nhất là đất nhiều mùn, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt.
Trước khi gieo hạt nên cày bừa làm đất thật nhỏ.
Lên liếp, rộng 1 – 1,2m, cao 15 – 20cm, chiều dài liếp tuỳ theo kích thước vườn. Các liếp cách nhau 0,3 – 0,4m.

c. Bón phân: (Tính cho 1.000m2)

  • Bón lót: Bón trước khi gieo, ngay sau khi lần làm đất sau cùng.
  • Bón 400 - 500kg phân chuồng và 20 – 30kg NPK 20 : 20 : 15
  • Sau khi rãi phân xong, xới đất lại lần nữa để trộn phân vào đất.
  • Bón thúc: Sau khi gieo hạt khoảng 2 tuần: 5kg Urê và 10kg super lân, kết hợp với việc tỉa dặm cây.
  • Có thể bón phân bằng cách pha vào nước rồi tưới.
  • Sau khi tưới phân, nên tưới lại một lần bằng nước lã để rửa sạch phân bám dính trên lá. Do đọt non của cây ngò gai nằm sát với mặt đất, vì thế không được để cho đất cát, bùn bao phủ trên đọt non dễ làm cho đọt bị thối chết.

d. Tưới nước:

Ngò gai dễ sống, ít sâu bệnh hại nên việc chăm sóc chủ yếu là tưới nước và bón phân.Cây ngò gai ưa ẩm ướt vì thế phải thường xuyên tưới nước cho cây, đảm bảo cho đất luôn đủ ẩm, nếu đất bị khô hạn sẽ làm cho cây còi cọc, sinh trưởng phát triển kém. Nhưng cũng cần có hệ thống thoát nước tốt để chống úng cho ngò gai mỗi khi có mưa to và kéo dài.

e. Thu hoạch:

Tùy mục đích sử dụng (dùng ăn sống hoặc làm thuốc). Nếu dùng ngò gai để ăn sống thì sau khi trồng khoảng 2 tháng là có thể nhổ để sử dụng. Thời gian thu hoạch kéo dài từ 4 - 6 tháng. Năng suất từ 3,5 - 4 tấn/công (1.000m2 ).

Món ăn

Phở bò mùi tàu

Nước ép mùi tàu

Canh bí đỏ hầm thịt mùi tàu

Cháo mùi tàu

Canh khoai sọ hầm tôm mùi tàu

Mùi tàu hầm thịt

Thịt bò xào trộn mùi tàu

Bệnh

1, Sâu: Mùi tầu ít bị sâu bệnh hại. Tuy nhiên, cần phát hiện sớm nhện hại lá.Sử dụng Serpa 10 EC nồng độ 0,1 - 0,2%. Decis 2,5 EC nồng độ 0,1 - 0,2%.

2, Bệnh: Chủ yếu do nấm gây hại lá. Sử dụng Anvil 5EC nồng độ 0,15 -0,2%, cách ly 5 ngày; Benlat 50WP nồng độ 0,1 - 0,25, cách ly 7 ngày;Validacin 3 SC nồng độ 0,1 - 0,3%, cách ly 7 - 10 ngày.

Tác dụng y học

Rau mùi tàu có thể chữa cảm cúm: Cảm cúm rất dễ xảy ra với những người có hệ thống miễn dịch kém, đặc biệt hay xảy ra vào những khi thời tiết thay đổi. Do đó, có thể dùng mùi tàu kết hợp cùng gừng, ngải cứu, cúc tần để sắc thuốc uống mỗi khi bị cảm cúm. Rau mùi 40g, gừng tươi 10g, ngải cứu và cúc tần mỗi thứ 20g. Rửa sạch, thái nhỏ, gừng đập dập. Tất cả cho vào nồi sắc với 400ml nước, đến khi còn 100ml thì đổ ra, uống nóng, mỗi ngày 2 lần. Sau khi uống, nằm trong chăn ấm để cho ra mồ hôi, rồi lau khô người sẽ thấy dễ chịu hơn.

Trị viêm kết mạc: Rau mùi tàu tươi, phơi trong mát cho khô, đem sắc lấy nước và rửa mắt trong trường hợp bị viêm kết mạc. Bài thuốc này giúp làm mất cảm giác rát nóng, làm giảm đau và giảm sưng mắt.

Chữa hôi miệng bằng rau mùi tàu: Hôi miệng cũng có thể chữa khỏi nhờ mùi tàu. Lấy 1 nắm rau mùi tàu, rửa sạch, sắc đặc, cho thêm vài hạt muối, khuấy tan, dùng để ngậm và súc miệng nhiều lần trong ngày. Sau khoảng 5-6 ngày, miệng sẽ bớt mùi hôi.

Hạ cholesterol trong máu: Thường xuyên uống nước rau mùi sẽ giúp làm hạ cholesterol trong máu. Đun 1 nhúm hạt rau mùi khô trong nước sôi, lọc, để nguội và uống nhiều lần trong ngày còn giúp lợi tiểu vì kích thích sự bài tiết của thận.

Chữa đái dầm ở trẻ nhỏ: Lấy mùi tàu, rau ngổ, cỏ mần trầu, mỗi thứ 20g, cùng với 10g cỏ sữa lá nhỏ, thái nhỏ, phơi khô. Cho tất cả vào nồi đổ 500ml nước sắc còn 150ml, uống sau bữa ăn tối. Dùng khoảng 5-10 ngày.

Chữa đầy hơi, không tiêu do ăn nhiều đạm: Rau mùi tàu cũng có thể chữa được đầy hơi, không tiêu do ăn nhiều đạm. Rau mùi 50g, thái dài khoảng 3 – 4cm; gừng tươi 1 lát đập dập. Tất cả rửa sạch sắc với 400ml nước, đến khi còn 200ml chia làm 2 lần, uống nóng, mỗi lần dùng cách nhau 3 tiếng. Dùng liền 3 ngày.

Rau ngò gai cũng có tác dụng trong điều trị nám da: Rau mùi tàu bên cạnh chữa bệnh còn có tác dụng làm đẹp da, trị nám da rất hiệu quả. Lấy mùi tàu thái vụn, nhỏ rồi lấy nước ấm và ngâm trong vòng 2 tiếng, sau đó lọc bã và lấy nước đó thoa đều lên mặt trong khoảng 15 – 20 phút, mỗi ngày thực hiện 2 lần lúc rửa mặt sáng sớm và lúc chuẩn bị đi ngủ. Tiến hành đều đặn quá trình này trong khoảng 3 tuần – 1 tháng thì bạn chắc chắn sẽ thấy được hiệu quả trị nám da đến thần kỳ của loại rau đặc biệt này. Xem thêm các bài viết về cách chăm sóc da

Trị mụn bọc bằng rau mùi tàu: Ngoài ra rau mùi tàu còn trị được mụn. Với trẻ nhỏ, khi nổi mụn đỏ ngứa ở vùng mặt thì lấy rau mùi tàu tươi, liều dùng nhiều ít tùy vùng bệnh. Giã nát, ép lấy nước cốt bôi. Với người lớn bị mụn bọc và mụn trứng cá thì lấy 1 muỗng nước ép rau mùi tàu trộn chung 1 nhúm bột nghệ, rửa mặt thật sạch rồi bôi hỗn hợp này lên mặt mỗi tối trước khi đi ngủ. Bài thuốc này còn giúp tươi nhuận da nên dùng tốt cho những người có da khô.

Giá trị kinh tế

Mùi tàu là loại rau gia vị, ngắn ngày, dễ trồng, chi phí đầu tư thấp, song lợi nhuận hơn hẳn các loại rau màu khác...

Ưu điểm của trồng rau mùi tàu là đầu tư vốn ít, chăm sóc không vất vả, thu hoạch nhiều lần trong năm. Vòng đời của cây mùi tàu được 1 năm. Cây rất ít bị sâu bệnh nặng, chủ yếu là sâu xám ở đầu vụ, sâu ăn tạp, bệnh chết cây con. 

Mỗi lần bóc tách lá mùi tàu để bán cách nhau từ 25 - 30 ngày. Trung bình 1 sào cho thu được 3 - 4 tạ/lứa, thu cắt từ 7 - 8 lứa/năm,  đạt  2 - 2,1 tấn/sào/vụ. Thời gian thu hoạch kéo dài từ 6 - 7 tháng. Với giá bán ổn định từ 15.000 - 20.000 đ/kg, trừ chi phí lãi 27 - 30 triệu đồng/sào/năm, tính ra gấp rất nhiều lần trồng lúa và rau màu khác.... 

Bình luận