Kinh giới

Kinh giới có tên khoa học là Elsholtzia cristata là một loài cây thảo thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae). Kinh giới còn gọi với tên khác là kinh giới rìa, kinh giới trồng, đây là một loại rau thơm và cây thuốc.

Đặc điểm hình thái của cây kinh giới

- Cây kinh giới cao khoảng 30 – 50 cm.

- Có thân vuông, mọc đứng, có lông mịn.

- Lá mọc đối, phiến thuôn nhọn, dài 5 – 8cm, rộng 3cm, mép có răng cưa, cuống lá dài 2 – 3cm.

- Hoa nhỏ, không cuống, màu tím nhạt, mọc thành bông ở đầu cành.

- Cây chứa tinh dầu có vị cay, đắng, mùi thơm.

Kinh giới là một loại rau gia vị được người dân trồng rau sạch nhiều bởi vì kinh giới trồng được nhiều thời vụ, phù hợp với mọi loại đất trồng. Nó không chỉ để ăn sống mà còn chữa được một số bệnh.

Phân bổ

Kinh giới mọc phân bố ở khu vực đồi núi, đất bỏ hoang, với địa hình nhiều nắng, bờ sông suối hay trong rừng; ở cao độ 0-3.400 m.

Rau kinh giới có tại Ấn Độ, Campuchia, Lào, Malaysia, Mông Cổ, Myanma, Nga, Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc (ngoại trừ các tỉnh Thanh Hải và Tân Cương), Việt Nam, kinh giới cũng được du nhập vào châu Âu và Bắc Mỹ. 
 
Tại Việt Nam, kinh giới được trồng ở nhiều nơi, thường được dùng để ăn sống. 

Kinh giới với đặc tính thích ứng rộng, dễ trồng, kinh giới có thể trồng nhiều vụ, trồng được trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng để có năng suất và chất lượng cao ở miền Bắc nên trồng vào mùa xuân, Miền Nam trồng vào vụ đông xuân trên đất giàu chất hữu cơ, tơi xốp, đủ ẩm và thoát nước tốt.

Chăm sóc

1. Thời vụ gieo trồng

Tía tô, kinh giới có thể trồng được quanh năm, tuy nhiên thời vụ thích hợp nhất là vào tháng 10 - tháng 3 năm sau.

2. Giống

- Nguồn giống: Sử dụng các giống chất lượng cao, có nguồn gốc rõ ràng được cung ứng từ các cơ sở có uy tín.

- Lượng hạt giống: 1.000 - 1.500 gram/ha.

3. Vườn ươm

- Làm đất: Chọn đất làm vườn ươm đảm bảo tơi xốp, giầu mùn, giữ ẩm và dễ thoát nước. Làm đất kỹ, luống rộng 1,0m, cao 20 - 25 cm, rãnh rộng 30cm.

- Bón phân: Lượng phân bón lót cho 01 sào từ 300 - 400kg phân hữu cơ ủ hoai, 8 - 10kg super lân, rải và đảo phân đều trên mặt luống, vét đất nhỏ ở rãnh phủ lên mặt luống.

- Gieo hạt: Gieo hạt với lượng từ 3 - 5 gram/m2, trước khi gieo nên trộn hạt với cát hoặc đất bột để rắc hạt phân bố đều. Gieo xong phủ một lớp đất mỏng kín hạt, sau đó phủ một lớp rơm rạ mục hoặc trấu mỏng trên mặt luống và dùng ô doa tưới nước đủ ẩm.

- Tưới nước: Sau khi gieo tưới 1 lần/ngày, khi hạt nảy mầm nhô lên mặt đất 2 - 3 ngày tưới một lần. Trước khi nhổ cây ra trồng nên tưới nước đẫm để tránh làm hại rễ.

- Tiêu chuẩn cây giống: Cây khoẻ, sạch bệnh, cây được 5 - 6 lá thật (sau gieo 30 - 45 ngày).  

4. Làm đất, trồng cây

4.1. Kỹ thuật làm đất.

- Đất trồng phải đảm bảo đủ điều kiện cho sản xuất rau an toàn theo qui định.

- Chọn đất thịt nhẹ, phù sa sông, tơi xốp, giầu mùn và dinh dưỡng, chủ động tưới tiêu, pH từ 5,5 - 6,5.                                   

- Làm đất kỹ, tơi nhỏ, dọn sạch cỏ và tàn dư thực vật; lên luống cao 20 - 30 cm, rãnh rộng 30 cm, mặt luống rộng từ 1,0 - 1,2 m, bằng phẳng, dễ thoát nước để tránh ngập úng khi gặp mưa.

4.2. Trồng cây.

Cây tía tô và kinh giới có 02 cách trồng, cụ thể như sau.

- Trồng bằng cây con từ hạt: Cấy theo hàng với khoảng cách cây cách cây và hàng cách hàng là 15 x 15 cm.

- Trồng bằng giâm cành: Cắt các đoạn thân bánh tẻ thành từng hom, chiều dài hom từ 12-15cm (có 3 - 4 mắt), cắm thành từng hàng nghiêng khoảng 45 độ so với mặt luống, khoảng cách cây cách cây và hàng cách hàng là 15 x 15 cm (mật độ khoảng 450.000cây /ha). Chú ý ngắt lá trước khi giâm cành để cây nhanh ra rễ non.

5. Bón phân

Sử dụng phân bón hợp lý, cân đối, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không dùng phân tươi, nước phân tươi, nước giải tươi để bón và tưới cho rau. Bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

6. Tưới nước và chăm sóc

- Sử dụng nguồn nước đủ tiêu chuẩn như trong mục 2 qui định (nguồn nước Sông, hồ lớn, nước ngầm và nước giếng khoan đã qua xử lý). Tuyệt đối không sử dụng nguồn nước ô nhiễm (nước thải Công nghiệp, nước thải từ các Bệnh viện, khu dân cư tập trung, trang trại chăn nuôi, lò giết mổ gia súc, ao tù đọng, nước thải sinh hoạt, ...) để tưới cho tía tô, kinh giới.

- Sau khi trồng cần tưới đẫm nước 1 lần/ngày trong thời gian từ 7 - 10 ngày, sau đó cứ 3 - 5 ngày tưới 1 lần.

- Làm cỏ cần kết hợp cắt tỉa lá già, loại bỏ cây bệnh, lá bệnh, xới xáo và làm cỏ cho ruộng thông thoáng, hạn chế sâu bệnh.

7. Thu hoạch.

Tía tô, kinh giới sau trồng 40 ngày là cho thu hoạch, thu hoạch lứa đầu cắt chừa lại gốc 10 cm, sau đố tiếp tục chăm sóc. Dụng cụ thu hoạch phải đảm bảo vệ sinh, khi thu hoạch cần loại bỏ các lá già, lá bị sâu bệnh để nơi khô mát sau đó bao gói vận chuyển đến nơi tiêu thụ.

Món ăn

- Nộm rau muống rau kinh giới

- Bún đậu mắm tôm rau kinh giới

- Rau sống trộn rau kinh giới

Bệnh

- Sâu bệnh hại cây kinh giới không nhiều giống như với bạc hà và húng cây. Cần thường xuyên theo dõi phát hiện và phòng trừ kịp thời.

- Rau kinh giới thường ít bị sâu bệnh, thường chỉ bị sâu róm phá hoại. Khi đó ta dùng Sherpa 10EC 0,1% và Trebon 10EC 0,2% nhưng phải đảm bảo thời gian cách ly 7 – 10 ngày mới được sử dụng.

Tác dụng y học

Thành phần kháng khuẩn của rau kinh giới có khả năng tiêu diệt vi khuẩn cúm. Loại thảo dược này điều trị hiệu quả các triệu chứng cúm như sốt, cảm lạnh, đau nhức cơ thể, đau đầu…

Khi mới có dấu hiệu cảm cúm, một bài thuốc đơn giản mà hiệu quả là nấu cháo trắng với rau kinh giới, hành lá hoặc tía tô và dùng ngay khi còn nóng, cơ thể sẽ cảm thấy dễ chịu. Hoặc sắc chung với một số loại rau cũng có tác dụng chữa bệnh như bạc hà, tía tô, cam thảo, cúc tần… lấy nước uống.

Rau kinh giới còn có đặc tính giúp thông mũi và thông cổ họng do bị cảm hoặc dị ứng. Bạn có thể xông mũi bằng cách nhỏ một vài giọt tinh dầu kinh giới vào bát nước nóng và hít hơi nước.

Bảo vệ sức khỏe tim mạch

Rau kinh giới dồi dào kali, giúp kiểm soát huyết áp và nhịp tim. Chất chống oxy hóa trong rau cũng ngăn ngừa tình trạng stress oxy hóa - một yếu tố góp phần vào bệnh tim. 

Tiêu diệt ký sinh trùng đường ruột

Trong rau kinh giới có chứa hai hợp chất kháng khuẩn mạnh là thymol và carvacrol, có thể diệt các ký sinh trùng đường ruột như giun, sán... Rau kinh giới còn tốt cho hệ tiêu hóa, làm dịu các cơn đau do rối loạn dạ dày và khó tiêu.

Đặc tính giảm đau của rau kinh giới còn được biết với khả năng xoa dịu các cơn đau bụng trong thời kỳ kinh nguyệt. Để giảm đau, bạn có thể uống trà bằng rau kinh giới khô hoặc sắc lá tươi lấy nước.

Giàu khoáng chất

Chứa nhiều khoáng chất (kali, canxi, magiê, đồng, sắt…), rau kinh giới giúp duy trì sức khỏe xương và răng. Ngoài ra, bổ sung rau kinh giới trong chế độ dinh dưỡng có thể ngăn ngừa bệnh thiếu máu.

Rosmairinic và thymol - những chất chống oxy hóa mạnh có trong rau kinh giới, cũng giúp ngăn ngừa các dấu hiệu lão hóa.

Làm sạch hệ hô hấp

Rau kinh giới giàu chất flavonoid, tecpen và carvacrol giúp làm sạch hệ hô hấp và phế quản. Uống trà kinh giới với mật ong có thể làm giảm các cơn hen suyễn.

Giá trị kinh tế

Kinh giới với đặc tính thích ứng rộng, dễ trồng, kinh giới có thể trồng nhiều vụ, trồng được trên nhiều loại đất khác nhau.

Kinh giới là loại cây dễ chăm sóc và ít bị sâu bệnh, có thể tận dụng nguồn lao động ở địa phương , đem lại giá trị kinh tế khá cao cho người  nông dân.

Bình luận