Củ hành tây

Phần lớn cây thuộc chi Hành (Allium) đều được gọi chung là hành tây (tiếng Anh là onion). Tuy nhiên, trong thực tế thì nói chung từ hành tây được dùng để chỉ một loài cây có danh pháp hai phần là Allium cepa.

Hành tây là loại rau, khác với hành ta là loại gia vị. Nếu như hành ta có thể dùng cả phần lá và phần củ mà thực ra củ hành ta rất nhỏ thì hành tây chủ yếu dùng củ. Củ hành tây là phần thân hành của cây hành tây. Hành tây có họ hàng với hành tím thường phơi hay sấy khô làm hành khô. Hành tây có nguồn gốc từ Trung Á được truyền qua bên châu Âu rồi tới Việt Nam. Loài này hợp với khí hậu ôn đới.

Hành tây là loại cây 2 năm, nó cần nhiệt độ thấp để qua giai đoạn xuân hóa ( 5 – 10oC trong vòng 1- 2 tháng) do đó hầu hết các giống hành tây không ra hoa hoặc có ra hoa nhưng không kết hạt trong điều kiện miền Bắc nước ta, chỉ trừ một số tỉnh miền núi phía Bắc (Hà Giang). Đất thích hợp nhất để trồng hành tây là đất giàu dinh dưỡng, phù sa.

Phân bổ

Cây hành tây có thể có nguồn gốc từ Tây Nam Á. Hành tây là sản phẩm rau quan trọng được SX ở rất nhiều nước.

Ở nước ta, hành tây cũng được SX ở một số vùng Phan Rang (Ninh Thuận), Đà Lạt (Lâm Đồng), Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nội… Hành tây là cây thân thảo, hai năm, tức là năm thứ hai mới ra hoa, lá hình ống khuyết mọc từ củ. Hạt cây hành tây nảy mầm thích hợp ở nhiệt độ 180C, tuy nhiêu có thể nảy mầm ở khoảng 7 – 290C.

Ở giai đoạn sinh trưởng, cây hành tây sinh trưởng ưu thích nhiệt độ 13 – 240C. Ở giai đoạn hình thành và tăng trưởng của củ ưu thích biên độ nhiệt độ ngày đêm lớn, số giờ chiếu sáng của ngày dài, 12 – 15 giờ/ ngày.

 

Chăm sóc

1 Thời vụ

– Vụ sớm : gieo từ 10 – 15 tháng 8, trồng đầu tháng 9;

– Chính vụ : gieo từ 5 – 10 tháng 9, trồng 10 – 20 tháng 10.

2 Vườn ươm

Hành tây thích hợp với đất cát pha hoặc thịt nhẹ, độ pH 5,5 – 6. Phơi ải 7 – 10 ngày. Cày bừa kỹ, đất nhỏ, tơi xốp; lên luống rộng 1 – 1,2m. Xử lý đất bằng vôi bột trước khi gieo 7 ngày.
 
– Bón lót : 500 – 800 kg phân chuồng + 7 kg super lân + 2 kg sulphat/ 1 sào Bắc Bộ.

– Lượng hạt gieo : 80g hạt gieo trên 24 m2 trồng cho 1 sào Bắc Bộ.

Sau khi gieo lấp lớp đất nhỏ lên trên, dùng rơm rạ ngắn 4 – 5 cm phủ lên mặt luống.

– Tưới nước thường xuyên , ngày 1 – 2 lần cho đến trước khi nhổ 1 tuần thì ngưng tưới để huấn luyện cây con. Trước khi nhổ 5 – 6 giờ tưới nước đẫm cho dễ nhổ, hạn chế đứt rễ. Vụ gieo sớm cần có giàn che cho cây con lúc nắng gắt , mưa to.

– Sau khi gieo 37 – 40 ngày thì nhổ đem trồng.

– Tiêu chuẩn cây giống : Cây cao 15 – 18 cm, lá thẳng, cứng, xanh, rễ thẳng, có 4 -5 lá thật.

3 Làm đất trồng

– Nên trồng hành tây trên đất được luân canh với lúa nước để hạn chế sâu bệnh, đất thịt nhẹ, độ pH 5,5 -6, mùn tổng số 1,2 – 1,5%. Đất làm nhỏ, tơi xốp, sạch cỏ dại, lên luống rộng 1m, cao 25cm, rãnh rộng 25cm.

– Nơi trồng xa nguồn nước thải, xa đường quốc lộ trên 100m, xa khu công nghiệp.

– Đất trồng phải chủ động tưới tiêu.

– Khoảng cách trồng : 25 x 13 -15 cm ( mật độ 6.000 – 6.500 cây/sào Bắc Bộ ).

4 Bón phân

Sử dụng phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh, phân rác chế biến.

Phân bón cho 1 ha hành tây : 27 tấn phân chuồng + 120 kg phân đạm + 90kg P2O5 + 120 kg K2O. ( Bón cho 1 sào Bắc Bộ : 800 – 900kg phân chuồng + 10kg phân đạm ure + 16 super lân + 10 kg sulphat kali).

Chia ra :

+ Bón lót : Toàn bộ phân chuồng + phân lân + 20% đạm + 30% Kali

+Bón thúc :

 Lần 1 : vào thời kỳ hồi xanh, bón 30% phân đạm;

Lần 2 : sau hồi xanh 15 – 20 ngày, bón 30% đạm + 50% Kali;

Lần 3 : sau đợt 2 : 15 – 20 ngày, bón số phân đạm và kali còn lại, kết hợp vun gốc.

5 Tưới nước

Dùng nước phù sa, hoặc nước giếng khoan. Không dùng nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp, nước ao tù. Làm cỏ, vun xới, kết hợp với tưới nước, đảm bảo độ ẩm thường xuyên cho cây.

Món ăn

Hành Tây xào thịt bò

Trứng cuộn hành tây

Mực xào hành tây

Lòng heo luộc trộn hành tây

Bệnh

Cây hành tây thường ít bị sâu hại. Bệnh hường gặp là bệnh cháy lá hành, bệnh sương mai và bệnh thối nhũn.Cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp như vệ sinh đồng ruộng, bón phân phối hợp N –P – K và bón đúng giai đoạn. Đảm bảo chế độ tưới nước hợp lý nhất là những ngày nhiệt độ cao, trời âm u, số giờ nắng ít và mưa kéo dài. Khi thật cần thiết mới dùng thuốc hóa học. Không dùng các loại thuốc đã cấm sử dụng và phải đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch.

– Bệnh sương mai (Peronospora sp.) thường xuất hiện giai đoạn nhiệt độ thấp ( <20oC), ẩm độ không khí cao ( trên 90%), có thể dùng các thuốc : Boocđô, Roval 50WP, Ridomil 72 WP …

– Bệnh thối củ do vi khuản ( Ervinia sp.) hoặc loài nấm (Botrytis) gây hại từ lúc củ chắc đến khi thu hoạch và bảo quản. Phòng trừ bệnh bằng cách xử lý hạt giống trước khi gieo và bón phân cân đối, không bón quá nhiều đạm. Khi bệnh xuất hiện có thể dùng thuốc Daconil 75WP, Kasuran 45 +2WP…thời gian cách ly 2 tuần.

Tác dụng y học

Bệnh hô hấp cho trẻ em.

Mỗi ngày bạn nên uống 3 - 4 thìa cà phê hỗn hợp nước ép hành và mật ong để làm tiêu đờm và ngăn chặn sự tạo đờm trong cơ thể. Hỗn hợp này cũng là vị thuốc để chống lại

Các tác dụng khác: trong thành phần của củ hành tây có hàm lượng vanxi khá nhiều, mỗi 100g hành tây có khoảng 23mg canxi. Đồng thời, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng hành tây có thể giúp giảm sự thoái biến xương, tăng mật độ xương. Đặc biệt ở những phụ nữ mãn kinh, khi nội tiết tố sinh dục nữ đã suy giảmcó nguy cơ loãng xương và gãy xương cao. Khi dùng khoảng 200 - 300g hành tây hằng ngày có thể giảm nguy cơ gãy xương vì hiệu quả chống loãng xương của chúng còn tốt hơn cả “calcitriol” - một loại thuốc thường được sử dụng trong điều trị loãng xương.

Giảm cholesterone: Chất sắt có trong hành tây chính là lý do tại sao hành tây được cho là rất tốt trong việc điều trị thiếu máu.

Chống đông máu: Chỉ cần mỗi ngày ăn nửa củ hành thôi là bạn đã có thể tự giảm đáng kể lượng cholesterone cho mình và giúp bản thân ngăn ngừa những cơn đau tim.

Chống viêm: Các chất chống viêm trong hành rất có ích trong việc giảm các triệu chứng của tình trạng viêm, đặc biệt là viêm khớp và bệnh gút.

 Chống nhiễm khuẩn: Hành có tác dụng tiêu diệt các vi khuẩn lây nhiễm, bao gồm cả vi khuẩn E.coli và Salmonella. Ngoài ra, nó còn có hiệu quả chống lại bệnh lao và nhiễm trùng đường tiểu, chẳng hạn như viêm bàng quang.

Tốt cho huyết áp: Dù bạn ăn sống hoặc nấu chín, hành tây cũng giúp bạn hạ huyết áp một cách tự nhiên. Nó cũng làm loãng máu, hòa tan cục máu đông và lọc máu khỏi các chất béo không lành mạnh.

Phòng chống ung thư ruột kết: Fructo-oligosaccharides trong hành kích thích sự tăng trưởng của vi khuẩn có lợi trong ruột kết và giúp giảm nguy cơ phát triển khối u ở ruột kết.

Giảm táo bón mạn tính: Ăn nhiều hành tây cũng giúp làm giảm táo bón mạn tính và cải thiện tình trạng đầy hơi khó tiêu sau ăn. Hành tây cũng được xem như là một vị thuốc làm tăng khả năng sinh dục khá hiệu quả tương tự như Viagra. Hành tây cũng góp phần làm giảm nồng độ đường trong máu, giảm sự hấp thụ đường vào cơ thể, giúp ích khá nhiều cho những đối tượng đang mắc bệnh đái tháo đường.

Tiểu đường: Chromium trong hành tây giúp các tế bào trong cơ thể của bệnh nhân tiểu đường có phản ứng thích hợp để làm giảm mức độ insulin và cải thiện lượng đường glucose hấp thụ vào cơ thể.

Lợi tiểu và làm sạch máu: Hành có tác dụng giữ nước để tránh sỏi tiết niệu, viêm khớp và bệnh gút.

Chữa ù tai: Trong một số nền văn hóa, người ta nhúng bông vào nước ép hành và chấm vào tai để chống lại sự ù tai.

Rụng tóc: Một nghiên cứu đã cho thấy việc bôi nước ép hành tây trên da đầu hai lần một tuần trong 2 tháng sẽ làm cho tóc mọc lại. Biện pháp này hiệu quả mà chi phí lại chắc chắn rẻ hơn những loại thuốc mọc tóc khác.

Tăng cường miễn dịch: Vị hăng của hành làm tăng lưu thông máu và sự tiết mồ hôi. Đặc biệt trong thời tiết lạnh, hành có tác dụng tránh nhiễm trùng, giảm sốt và đổ mồ hôi ra cảm lạnh và cúm rất tốt.

Loãng xương: Trong hành có chứa một hợp chất có thể ngăn ngừa các hoạt động phá vỡ xương. Đặc biệt nó có lợi cho những phụ nữ có nguy cơ bị loãng xương khi họ đi qua thời kỳ mãn kinh.

Giá trị kinh tế

Cây hành tây dễ trồng nên góp phần giải quyết rau giáp vụ và rải vụ rau trong năm, tạo công ăn việc làm cho nông dân. Cung cấp nguyên liệu cho công nghệ chế biến thực phẩm.

Bình luận