Đại mạch

Đại mạch, tên khoa học Hordeum vulgare, là một loài thực vật thân cỏ một năm. Chúng cung cấp loại ngũ cốc quan trọng (major cereal grain) cho trữ lượng lương thực trên thế giới. Theo thống kê về thu hoạch ngũ cốc trên thế giới năm 2007, đại mạch đứng thứ tư theo lượng sản xuất (136 triệu tấn) và diện tích canh tác (566.000 km²).

Cây đại mạch (lúa mạch) là cây thân thảo sống hàng năm. Lá hình mác thuôn dài, đầu nhọn, ráp có lưỡi bẹ ngắn, cụm hoa là bông mọc ở ngọn cây. Quả thóc hình trái xoan có rãnh dọc

Thành phần hóa học: Tinh bột, protid, lipid, những men (enzym), các vitamin B1, E.Trong rễ đã nảy mầm có 1 chất alcaloid : hordenin là một amino phenol. Ngoài ra còn có các men maltase, amylase, các chất tinh bột lipid, protid, lecithin, các đường maltose …các vitamin B, C.

Phân bổ

Đại mạch được trồng khắp nơi trên thế giới. Nước ta có trồng ở Lạng Sơn.

Lúa Đại mạch Hordeum vulgare đã được thuần hóa trong Tây Châu Á  trước 7000 trước BC. Trồng lan sang Bắc Châu Phi và di chuyển trên dọc sông Nile, trong Ethiopie, nơi đây trở thành một trong những ngủ cốc chánh. Người ta không biết chắc chắn thời gian Lúa Đại mạch đi vào Ethiopie, nhưng nó đã mọc ít nhất 5000 năm.

Lúa Đại mạch Hordeum vulgare, đến miền nam Espagne 4000-5000 BC, và vào trung và bắc Châu Âu, cũng như ở Ấn Độ., 2000-3000 BC.

Lúa Đại mạch Hordeum vulgare đến Tàu vào khoảng 1000 đến 2000 trước Công nguyên. Lúa Đại mạch đã được canh tác trong những ốc đảo trong sa mạc Sahara 100-300 BC, hình như không có di chuyển về phía nam của Tây Phi trước thế kỷ 16.

Columbus mang nó vào trong thế giới mới. Ngày nay, Lúa Đại mạch Hordeum vulgare được trồng trong một phạm vi rộng lớn hơn so với bất kỷ ngủ cốc nào, từ 70 ° N ở Norvège đến 44 ° S ở Nouvelle-Zélande. Trong Éthiopie, Tibet và trong dảy núi Andes, nó được trồng nhiều ở những dốc núi hơn những ngủ cốc khác.

Chăm sóc

1. Thời vụ gieo

Đại mạch được trồng trực tiếp bằng hạt. Đại mạch được gieo trong tháng 11 nhưng khung thời vụ tốt nhất là gieo từ 05/11 – 15/11

2. Mật độ và phương pháp gieo: có 2 phương pháp gieo

+ Gieo theo hàng: Giống được gieo theo hàng đã rạch sẵn trên luống (theo hướng đông-tây), khoảng cách 25-30cm. Sau khi gieo phải lấp đất và tưới ẩm để đảm bảo mật độ đồng đều sau gieo. Yêu cầu lượng giống từ 100 đến 120kg/ha (vào khoảng 3,5 đến 4,2 kg cho 1 sào Bắc bộ).

+ Gieo vãi: Hạt giống được vãi đều theo luống. Sau đó phủ một lớp rơm rạ để tránh chim chuột, tưới ẩm ngay. Yêu cầu lượng giống tăng thêm 10-15% so với gieo theo hàng.

3. Chân đất

Đại mạch thích hợp với đất thịt nhẹ và cát pha không chua, là cây trồng không chịu được ngập, úng. Đại mạch không yêu cầu nhiều nước nhưng rất mẫn cảm với sự thiếu hụt nước.

Làm đất, lên luống: Để đại mạch thấm nước đều và giúp bộ rễ phát triển tốt, sử dụng dinh dưỡng tối đa thì đất trồng đại mạch cần được phay nhỏ, tơi xốp, sạch cỏ dại. Lên luống rộng 1-1,2m; rãnh luống phẳng, rộng 20cm, sâu 15-20cm.

4. Phân bón 

Đại mạch là cây trồng không đòi hỏi thâm canh cao nên lượng phân bón cho đại mạch không nhiều, tuy nhiên yêu cầu phải bón cân đối. Bên cạnh đó, đại mạch là loại cây có thời gian sinh trưởng và phát triển ngắn nên cần phải bón tập trung.

Tỷ lệ phân bón: 60N : 60 P2O5 : 60K2O

Lượng phân bón cho 1ha là: phân chuồng 5tấn, đạm ure: 130kg, supe lân: 330kg; kali Clorua: 120kg

Cần có lượng phân bón tương đối để đại mạch phát triển tốt

Cách bón:

Bón lót: toàn bộ phân chuồng và phân lân, bón trước khi bừa lần cuối hoặc trộn đều trong đất rồi mới lên luống nhằm tránh hạt tiếp xúc trực tiếp với phân gây hỏng hạt.

Bón thúc: lượng phân còn lại vào lúc đại mạch được 3-4 lá, vãi đều cách gốc 1-2cm.

5. Chăm sóc

– Tưới nước, làm cỏ:

+ Đợt 1 ngay sau khi gieo, lấy nước vào rãnh để hạt hút ẩm phục vụ quá trình nảy mầm (chú ý nếu đất ẩm 80-90% thì không cần tưới).

+ Đợt 2: khi bón thúc bổ sung nước kết hợp làm cỏ, vun xới.

+ Đợt 3: đại mạch nếu thiếu nước ở thời kỳ trổ bông sẽ giảm năng suất do đó chú ý tưới bổ sung kết hợp làm cỏ trước hoặc sau khi trỗ bông.

6. Thu hoạch

Khi thấy khoảng 80-85% bông chín vàng thì thu hoạch. Khi thu, cắt theo chiều dài rơm khoảng 50-60cm để bó thành bó nhỏ, đường kính bó khoảng 15cm, treo hoặc hong khô khoảng 3-5 ngày. Sau đó có thể tuốt như tuốt lúa hoặc đập để lấy hạt, tiếp tục phơi nắng 2-3 ngày cho hạt đạt tới độ ẩm 13%, làm sạch hạt. Có thể đóng bao dứa bên trong có túi nilon.     

Món ăn

Cháo đại mạch bổ dưỡng

Bánh từ bột đại mạch

Ngũ cốc đại mạch

Bánh mì thơm ngon làm từ đại mạch

Bia món uống khoái khẩu của các quý ông làm từ đại mạch

Bệnh

+ Vào thời kỳ đẻ nhánh thường có rệp gây hại. Sử lý bằng thuốc Dipterex, Surpation, Bassa và các thuốc trừ rệp khác theo đúng nồng độ chỉ dẫn.

+ Thời kỳ đẻ nhánh chú ý bệnh đốm nâu, diện tích trỗ muộn thường gặp bệnh phấn trắng, mốc hồng đặc biệt khi mưa ẩm hoặc độ ẩm không khí cao trong thời gian dài.   Nên sử dụng thuốc Triadimefon phun trừ bệnh 2 lần. Lần 1 khi đại mạch được 6-7 lá, liều lượng 450gr/ha, lần 2 trước khi đại mạch trỗ bông liều lượng 600gr/ha.

Tác dụng y học

1. Kiểm soát lượng đường trong máu

Lượng đường trong máu cao được hiểu một cách đơn giản là dư thừa glucose trong máu. Hàm lượng magnesium trong lúa đại mạch là khá cao. Khoáng chất này phản ứng với các enzyme có thể kiểm soát mức độ đường trong máu, giúp giữ tỷ lệ đường huyết của cơ thể ổn định. Bằng cách này, nó kiểm soát các nguy cơ của bệnh tiểu đường, viêm khớp và các bệnh liên quan đến xương. Hãy bổ sung lúa đại mạch vào bữa ăn hàng ngày để kiểm soát lượng đường trong máu.

2. Ngăn ngừa bệnh tim mạch, chống lão hóa

Theo các nghiên cứu mới đây, lúa đại mạch có thể giảm cholesterol xuống 15% ở những người có hàm lượng cholesterol tăng cao. lúa đại mạch có nguồn beta glucan phong phú, một dạng chất xơ giúp ruột trì hoãn hấp thu mỡ và cholesterol, giúp bảo vệ tim. Vitamin E, kẽm, sắt có trong lúa đại mạch còn giúp ngăn ngừa bệnh tim, ngăn chặn đột quỵ, làm chậm quá trình lão hóa và tăng cường chức năng miễn dịch của cơ thể.

3. Làm giảm huyết áp

Tăng huyết áp xảy ra khi áp lực máu trong động mạch lên cao, khiến tim phải hoạt động nhiều và mạnh để bơm máu đến cơ quan trong cơ thể, dẫn tới đột quỵ, suy tim, suy thận và hàng loạt tai biến về não như xuất huyết, thiếu máu não…
Trong lúa đại mạch chứa 13% chất xơ và các axit amin có tác dụng sản xuất axit propionic, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát hoạt động của enzyme HMG-CoA để làm giảm mức cholesterol có tác dụng tốt đối với sức khỏe con người, giúp chống lại bệnh huyết áp cao, giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

4. Ngăn ngừa các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa

Một trong những công dụng tuyệt vời của lúa đại mạch là giàu chất xơ. Đặc biệt khi bạn lớn tuổi thì hệ thống tiêu hóa bắt đầu suy giảm, việc sử dụng lúa đại mạch thường xuyên sẽ giúp bạn duy trì hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa, giảm nguy cơ mắc các bệnh đại tràng, táo bón.

5. Làm giảm nguy cơ ung thư đường ruột

Một nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học Đại học Hoàng gia London và Hiệp hội Ung thư Đan Mạch cho biết: Chất xơ trong lúa đại mạch có tác dụng rất tốt cho cơ thể, làm giảm tới 1/5 nguy cơ mắc ung thư ruột. Chất này không hòa tan trong nước nên nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi trong ruột già và giúp cơ thể chống chọi lại mầm bệnh, do đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư đường ruột.

6. Giảm triệu chứng của thời kỳ mãn kinh

Phần vỏ lúa đại mạch rất giàu chất dinh dưỡng gồm các vitamin nhóm E, B có tác dụng duy trì vẻ đẹp từ bên trong. Phần phôi của hạt lúa đại mạch cũng chứa các vitamin E, xơ cung cấp các khoáng chất, dinh dưỡng cần thiết cho các tế bào da, làm da mịn màng và tóc mọc khỏe.

Trong lúa đại mạch còn có một chất tên là lignans, chống ôxy hóa và giàu chất dinh dưỡng, duy trì sự dẻo dai của hệ xương cơ và đưa máu tuần hoàn đều khắp cơ thể. Sử dụng lúa đại mạch thường xuyên giúp kiểm soát và chống lại các bệnh về tim mạch, huyết áp cao, đồng thời cũng làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư vú ở phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh.

Giá trị kinh tế

Dùng chữa các chứng bệnh do tỳ hư : tiêu hoa kém, bụng trướng, đầy tích thức ăn chưa tiêu, ứ tích sữa, vú căng đau, hoặc dùng để cai sữa.

- Thân, lá non : Sắc uống có tác dụng lợi niệu.

- Lúa mạch là một thành phần trong nguyên liệu để sản xuất rượu bia.

Liều dùng : 10 – 15g (lúa mạch), 8 – 12g (mạch nha).

Bảo quản : Để nơi thoáng mát, tránh sâu mọt.

Phân loại

Đang cập nhật...

Bình luận